~ 827 — 
zoodra ze met een weinig aarde in een wond komt, tot bacil 
gaat uitgroeien. Ook zijn er bacteriën bekend, die van schul- 
delooze bodem-bewoners zich plotseling kunnen ontpoppen 
tot zeer pathogene doordat onder bijzondere omstandigheden 
hun virulentie toeneemt; hiertoe behoort de oorzaak van de 
Ngorok en daarmee verwante soorten. 
Behalve de zichtbare smetstotfen, bestaan er nog smetstof- 
fen, die wij met onze beste microscopen nog niet kunnen 
waarnemen en die daarom de onzichtbare worden genoemd. 
Daar zij zelfs de fijnste porceleinfilters kunnen passeeren, 
worden ze ook wel fütreerhare smetstoffen genoemd. Dat 
ze inderdaad bestaan, is gemakkelijk aan te toonen door bv. 
een gezond dier in te spuiten met gefiltreerd bloed (waarin 
met het microscoop zelfs bij een vergrooting van 3000 maal 
niets is te zien) van een ziek dier: we zien dan het gezonde 
dier ziek worden. Als onzichtbaar gelden tot nu toe nog 
de smetstof van de veepest, het mond- en klauwzeer en 
enkele andere besmettelijke ziekten. 
De smetstoffen kunnen op verschillende wijzen het lichaam 
binnen dringen. De meest voorkomende manier is wel die, 
dat ze met het voedsel of het water worden opgenomen, 
maar ook met ingeademd stof uit de omgeving kunnen ze 
binnenkomen en verder nog in wonden en met insectensteken 
worden ingebracht. 
Is ze eenmaal binnen, dan behoeft het aangevallen dier 
nog niet ziek te worden. Zoo'n dier moet vatbaar zijn voor 
de ziekte en dat is niet altijd het geval. De dieren kunnen 
onvatbaar zijn voor de smetstof, en die onvatbaarheid kan 
het di-er van nature reeds bezitten, maar ook kan het dier 
op kunstmatige wiize onvatbaar of immuun worden gemaakt. 
Zoo'n natuurlijke onvatbaarheid vinden we bv. bij het rund 
voor kwade droes. Besmetten we een rund met kwade- 
droes-bacillen, het doet er niet toe op welke wijze, dan wordt 
het dier niet ziek; doen we hetzelfde bij een paard, dan 
zien we dat wel ziek worden, omdat het paard heel vatbaar 
is voor kwade droes. Het omgekeerde zien we bij veepest; 
daarvoor is het rund heel vatbaar, het paard daarentegen 
fiiet. Die onvatbaarheid houdt niet alleen verband met de 
