— 401 — 
dan die der menschen-pokken, met dit verschil, dat zij bij 
het rund een goedaardig verloopenden uitslag verwekt, terwijl 
de mensch er zeer gevaarlijk ziek door wordt. 
Men had opgemerkt, dat melkers, die koeien hadden ge- 
molkeü, welke pokken aan de tepels hadden, pokpuisten aan 
hun handen kregen, die spoedig genazen, en dat zulke per- 
sonen bij later voorkomende pokkenepidemieën onder de men- 
schen steeds van de gevreesde ziekte verschoond bleven. Zij 
waren dus blijkbaar immuun (onvatbaar) voor de ziekte ge- 
worden. Dit gaf Jenner aanleiding om eens opzettelijk men- 
schen met een weinig van die koepokstof te besmetten door 
een kleine hoeveelheid met een lancetje in de huid te brengen 
en de resultaten, die hij daarmede kreeg, waren prachtig. 
Sedert dien wordt dan ook van deze enting een algemeen 
gebruik gemaakt en is ze bekend onder de naam van vaccinatie. 
Deze enting, waarmee de geënte persoon dus in lichten graad 
ziek wordt gemaakt, is voldoende om die persoon voor een 
zwaardere toevallige besmetting te vrijwaren, het is dus een 
echte voorbehoedende enting. 
Ieder lichaam bezit zijn beschuttingsmiddelen voor het bin- 
nendringen van ziektekiemen en zijn verweermiddelen tegen 
de binnengedrongen smetstof. Niet altijd echter zijn die ver- 
weermiddelen voldoende om den vijand af te slaan, of hem het 
verder voortrukken te beletten. Wij kunnen het bedreigde 
lichaam vergelijken met een land, dat zich den oorlog ziet 
verklaard. De vijandelijke troepen zijn de grenzen over ge- 
trokken en zoo het land binnengedrongen. Beide legers leveren 
een beslissenden slag, waarbij de overwinning blijft aan den 
kant van het aangevallene, doch niet dan met de grootste 
inspanning is de zege behaald. Het land blijft uitgeput achter, 
gaat zich echter dank zij zijn natuurlijke hulpbronnen spoedig 
herstellen. Het eerste wat nu aan de orde is, is het leger 
op zoodanigen voet te brengen, dat zonder vrees een tweede 
aanval kan worden tegemoet gezien. Evenzoo gaat het met 
het lichaam; de smetstof heeft kans gezien om het lichaam 
binnen te dringen en nu wordt het een strijd op leven en dood. 
Blijft het leven gespaard, dan treedt herstel op en daarbij vor- 
men zich in het lichaam stoffen, die bij een tweeden aanval den 
Teysmannia 1914. 
