— 469 — 
^bedraagt, maar voortgaat een afzetgebied van de kalizouten 
,.te zoeken." 
Het is het Landbouwbureau van het Kalisyndikaat ge- 
weest, dat hier op. Java begonnen is met het nemen van 
talrijke goede proeven bij de inlanders en op Europeesche on- 
dernemingen (behalve die bij de suikerrietcultuur) en het 
was dus ter zijner beoordeeling, of hier een afzetgebied van 
kalizouten zou gevonden kunnen worden, evenals dat in Deli 
reeds het geval was. 
Het Landbouwdepartement neemt pas sedert een paar jaar 
(1911)' proeven in die richting, terwijl de weinige proeven, te 
voren in Teysmannia gepubliceerd, geheel buiten beschouwing 
mogen blijven, niettegenstaande de Heer de Jong die, samen 
met al zijne eigene later gepubliceerde proeven in de Mede- 
deehngen I — VII, wel gaarne tot de goed opgezette proeven 
zou willen laten rekenen, wat echter onjuist zou zijn. 
De Heer de Jong gebruikte ^verkeerdelijk voor eigen proef- 
nemingen met bemesting jaar in jaar uit denzelfden proeftuin, 
waarvan hijzelf getuigt (in Mededeeling I eerste pagina onderaan): 
„Of de oorspronkelijke sawahs groote verschillen in vrucht- 
„baarheid hebben vertoond, of wel de later geteelde gewassen 
„den grond erg ongelijk hebben gemaakt, uit de tot nu toe 
„genomen bemestingsproeven is duidelijk te zien, dat de verschu- 
ilende terreinen op korten afstand groote verschillen in vrucht- 
„baarheid kunnen vertoonen." 
Inderdaad waren de verschillen bijzonder groot, maar dan 
deugde ook die proeftuin niet. 
Dit alleen reeds moge hier volstaan om over de proefnemingen 
van den rapporteur der proeven, door het Landbouwdepartement 
aangezet, te oordeelen. 
Op de door het Landbouwdepartement genomen proeven valt 
heel veel aan te merken, afgezien daarvan, dat het een tour 
de force is, zich door al dat dorre materiaal, in die Mededeelingen 
neergelegd, heen te werken, te meer daar de resultaten, door 
het Landbouwdepartement verkregen, zeer bedroevend zijn, 
üiet alleen wat betrefo den gunstigen invloed van de kali, 
maar ook wat betreft die van phosphorzuur en stikstof, du§ 
van kunstmest in het algemeen. 
