— 476 — 
proefstations weinig bemoeienis. Trouwens het suikerriet met 
zijn sterk wortelstelsel mag men niet op een lijn stellen, 
wat noodzakelykheid van kalibemesting betreft, met een 
gewas als tabak. 
Die onjuiste wijze van aanpakken is blijkens al het voorgaande 
wel een zeer merkwaardig verwijt, maar minstens onjuist 
is de bewering ^,dat men vergeten heeft, door goed op- 
gezette proeven de noodzakelijkheid van kalibemesting aan te 
toonen.'' 
Ik heb sieeds voor Europeesche ondernemingen aanbevolen, 
minstens de 8 perceelige proef N. P. K. — N. P. — O. te nemen 
en kort na het begin mijner werkzaamheden begin 1912 
werd dit ook voor den inlandschen landbouw ingevoerd. 
„dat men niet gelet heeft op de resultaten van volkomen 
„onpartijdige proefnemers, maar alleen waarde heeft gehecht 
„aan eigen proeven, wier opzet als volkomen onjuist moet 
„gequalificeerd worden". 
Zeker, ik hecht weinig waarde aan de proeven van het 
Landbouwdepartement, die niet „auf eigener Scholle" genomen 
werden, speciaal aan die van den Heer de Jong in den niet 
daarvoor deugenden proeftuin, maar het foutieve van die 
proeven meen ik nu toch in het voorgaande ook voldoende 
toegelicht te hebben. 
Ik vind de opvattingen van den Heer de Jong over kunstmest- 
gebruik in het algemeen en kali in het bijzonder allesbehalve 
onpartijdig, doordat zij in de hoogste mate prematuur zijn en 
dat zal de tijd ook loeren, wanneer de tijd nu reeds niet ge- 
leerd heeft, dat het onderzoek door het Landbouwdepartement 
verkeerd opgezet is en tot geen of weinig gunstige resultaten 
wat betreft het nut van kunstmest heeft gevoerd. 
Op den laatsten zin „Het aanprijzen van mestmengsels op 
„grond van zulke proeven kan alleen tot resultaat hebben, 
„dat de kaliraeststoffen op Java voor goed in discrediet komen" 
antwoord ik, dat nooit Europeaan of inlander door de eerlijke 
propaganda van het Landbouwbureau van het Kalisyndikaat 
gedupeerd werd en ik laat verder aan den lezer over de 
beoordeeling van het antwoord op de vraag, wat meer mede- 
werken zal tot de ontwikkeling in materieel en geestelijk 
