— 505 — 
waltige" uitkomsten gewantrouwd en meenden de landbouwers voor 
te groote verwachtingen te moeten waarschuwen. 
Pfeiffer en Blanck, wier verschillende publicaties we hier zul- 
len refereeren, hebben in hunne eerste verhandeling de vroegere 
proefnemingen aan kritiek onderworpen. 
Zij wijzen er op, dat vele proefnemingen, die vooral doorjapan- 
sche onderzoekers zijn verricht, geen vertrouwen verdienen, hetzij 
omdat contrólevelden geheel ontbraken, hetzij omdat de verschil- 
len met de onbemeste velden te gering zijn en niet 3 a 4 maal de 
waarschijnlijke fout overschrijden. Inderdaad, indien men iedere 
proef op zichzelf beschouwt, kan men zich geheel met de meening 
van den schrijver vereenigen, doch wanneer men aan den anderen 
kant het geheel overweegt, komt men toch wel tot de conclusie, 
dat eene gunstige werking van mangaan-verbindingen op de pro- 
ductie duidelijk te constateeren valt. 
Later hebben onderscheidene Italiaansche onderzoekers proeven 
verricht, welke eveneens niet volgens de regels van de kunst zijn 
geschied, soms zelfs met grove fouten zijn behept. Onder de Fran- 
sche proefnemers moet vooral Bertrand worden genoemd, die een 
groot aantal verhandelingen het licht deed zien. Weer waren de 
resultaten van eene bij haver gegeven mangaanbemesting gunstig, 
maar helaas ontbreken ook hier de zoo gewenschte contrólevelden. 
Om een denkbeeld te geven van de werking van de mangaan- 
zouten, geven we hier in een tabelletje de resultaten van een door 
Belgische onderzoekers verrichte potproef met haver weer. Als 
meststof werd mangaansulfaat toegevoegd, en wel in de onderstaan- 
de hoeveelheden bij 4 K.G. grond. De waarschijnlijke fout is uit 
de opbrengsten der contrólevelden berekend. 
Hoeveelheid Man- 
gaansulfaat 
Meerdere opbreng- 
sten en waarsch. f. 
In7o 
0.05 gram 
0.68 
± 0.21 
8.6 
0.10 , 
5.56 
„ 0.93 
17.6 
1.50 
, 0.54 
4.8 
De cijfers van de laatste rij wijzen er op, dat bij vermeerdering 
van de meststof schadelijke invloeden werkzaam worden en inder- 
daad hebben sommige proefnemers gevonden, dat men niet straf- 
