— 561 — 
Neemt men aan, dat onbemest voor No. 89 en 54 evenveel 
opgebracht heeft als de stikstofbemesting, dan vindt men 
voor onbemest 4170. De volbemesting (N. P. K.) heeft dus 
12% ^^^^ gegeven dan onbemest, terwijl de stikstof-phosphor- 
zuurbemesting (N. P.) nog iets meer opbracht. Stikstof en 
phosphorzuur hebben dus gewerkt, kali niet. 
Over deze proeven schrijft Dr. W. in zijn Brochure op 
blz. 82: „In Bodjonegoro was het weer in 1912 en 1911 geheel 
abnormaal droog (in 1911 ook overstroomingen), zoodat vele 
6-perceelige proeven het trekken van juiste conclusies niet 
toelaten en daarom niet meegedeeld worden. Het is voor 
een goede werking van den kunstmest noodzakelijk, dat het 
weer niet abnormaal droog is, anders krijgt men geen juist 
beeld van de waarde van elke meststof afzonderlijk in meer- 
perceelige proeven. 
Aangaande de eenvoudige bemestingsproeven N. P. K.-O. in 
Bodjonegoro valt mede te deelen, dat zij in 1912 zonder uitzon- 
dering (van de 19 proeven 17) een groeten meeroogst door de 
N. P. K.-bemesting opleverden en we] was de gemiddelde 
oogst der 19 bemeste velden 21.9 pikol en van de onbemeste 
velden 11.9 pikol. Daardoor werd dus een kolossale winst 
met de volledige kunstbemesting verkregen, als men de 
kunstbemestingskosten rekent op f 50.72 en de waaide per 
pikol tabak op circa / 30.—" 
Men ziet dus: de volledige bemesting bij de eenvoudige 
proeven heeft prachtig gewerkt en uit de hierboven gegeven 
cijfers blijkt duidelijk, dat deze werking door stikstof en 
phosphorzuur veroorzaakt is, niet door kali. Of heeft die 
droogte soms alleen nadeelig gewerkt op de 6-perceelige proe- 
ven en niet op de eenvoudige? 
Dat de volbemesting bij de eenvoudige proeven zulk een 
ongelooflijk groote oogstvermeerdering heeft gegeven, kan aan 
de slechte controle, waaronder de proeven staan (alleen van 
inlandsche mandoers) geweten worden, waardoor systematische 
fouten in één bepaalde richting niet voldoende buitengesloten zijn. 
Het is nu deze verkeerde wijze van proeven nemen en de 
al te partijdige behartiging van de belangen van het Kalisyn- 
dicaat, waarmede ik noch een van de andere landbouwkun- 
