— 679 — 
stukken zullen hem hij verschillende gelegenheden inlichtingen 
kunnen geven, die hij anders allicht moeilijk zou vinden. 
Om bij het slot te beginnen: de bijlagen schijnen mij de 
glorie van dit boek. De kaart van Java, waarop, dank zij de 
hulp van kadaster en topografischen dienst, alle rubberonder- 
nemingen van Java naar ligging en uitgestrektheid zijn- 
aangegeven, is op zichzelf al waard, dat men daarvoor het 
boek koopt. Als bijlage II volgt dan de bij de kaart behoor- 
ende staat der Rubberondernemingen op Java, residentiege 
wijze gerangschikt, waarin men vindt opgegeven: de naam, 
afdeeUng en district, postadres, nummer op de kaart, eige- 
naar, hoogte boven zee, uitgestrektheid in bouws (gespe- 
cificeerd voor Hevea, Ficus, Castilloa, Manihot). Aan het slot 
van Bijlage II vinden we een recapitulatie, welke in totaal 
generaal aangeeft 375 ondernemingen met 145,353 bouws 
rubberaanplant. Bijlage III is, zoo mogelijk, nog interessanter: 
van 25 ondernemingen in West-Java wordt een staat der 
kostprijzen per KG. droge Hevea-Rubber f. o. b. Java-havens 
over 1913 gegeven. Vooral door de nauwkeurige specificatie 
van de onderdeelen en de zekerheid, dat de gegevens voor 
alle ondernemingen op dezelfde wijze gegroepeerd zijn, is 
deze staat een gezette bestudeering overwaard. Verrassend 
is het zeker, te zien, dat bij deze 25 ondernemingen in 1913 de 
kostprijzen f. o. b. uiteenliepen van f 3.46 tot f 1.16 per K. G. 
Hoofdstuk I geeft in een vijftigtal bladzijden eenige alge- 
meene gegevens over land en volk van Java. Dit hoofdstuk 
is vooral bestemd voor belanghebbenden, die Java niet uit 
eigen ervaring kennen, om hen eenigermate te oriënteeren 
over de hier heerschende toestanden; als zoodanig mag het 
zeker geslaagd genoemd worden. Jammer is het, dat de overi- 
gens ook voor Ja va-planters leerzame regentabel op bi. 20-^21 
door een misstelling onduidelijk geworden is. 
Hoofdstuk II, getiteld „wettelijke bepalingen voor den rub- 
berplanter van belang'', richt zich direct tot belanghebbenden 
op Java. Raadpleging van dit hoofdstuk in voorkomende geval- 
len zal menig conflict kunnen voorkomen. De jurist, vak- 
man op dit gebied, zal misschien het hoofd schudden over 
de beknoptheid en hier en daar zelfs juridische onjuistheden 
