— 680 — 
speuren, de man van de practijk kan nu eenmaal geen dikke 
handboeken gebruiken, maar komt er nog wel toe, een een- 
voudige uiteenzetting in te zien, zooals hier gegeven wordt. 
Bovendien zal niemand meenen, dat hij, met dit boek gewa- 
pend, alle moeilijkhen op dit gebied kan oplossen: de schrij- 
vers van dit hoofdstuk bedoelen niet meer dan de klippen 
aan te wijzen, waar de concessie-aanvrager of planter 
in zijn practijk op stoeten kan, en hem den weg te wijzen 
om die te ontzeilen. Als zoodanig is de schets zeker geslaagd. 
Het derde hoofdstuk is vooral interessant om de uitvoerige 
bespreking van den kostprijs van Hevea-rubber op Java en 
de in hoofdzaak historische uiteenzetting van het arbeiders- 
vraagstuk op Java.. 
Zonder op de onderdeelen in te gaan, vermelden wij slechts, 
hoe de schrijvers, die door een zorgvuldige enquête zich de 
noodige gegevens verschaften, tot de volgende eindcijfers 
komen : voor aanleg en onderhoud van een aanplant van 
1000 bouws tot de aanplant é jaren oud is, een bedrag van 
f 500.— a f 600.— per bouw, dat op kapitaalrekening moet 
worden geboekt. De kostprijs per K. G. droge rubber f. o. b. 
Java-haven, over geheele boekjaren over het geheele in 
productie zijnde oppervlak berekend, is voor 25 ondernemingen 
afzonderlijk opgegeven in de boven reeds genoemde bijlage 3. 
De bedragen loopen uiteen van f 3.46 tot f 1.16 per K. G. 
De schrijvers teekenen bij de bespreking dezer tabel echter 
aan: „Dat dit cijfer nog voor aanmerkelijke verbetering 
vatbaar is, werd door velen reeds aangetoond, aan de hand 
der tapkosten in oudere complexen, in de eerste maanden 
van 1914 betaald. Volgens die gegevens zou men in de 
naaste toekomst den navolgenden maximumkostprijs f. o. b. 
Java-haven kunnen verwachten: 
a onderhoud tuinen f o.lO 
& tapkosten _ 0.40 
c fabricatiekosten 0.10 
d expeditiekosten ^ 0.08 
e ..algemeene kosten 0.27 
per K. a. droge Hevea-rubber. . . f 0.90 
