— 681 - 
Het vierde hoofdstuk behandelt de administratieve inrich- 
ting en werkwijze van rabbercultuurondernemingen, terwijl 
het laatste hoofdstuk onder den titel „maatschappelijke hulp- 
middelen" de plantersorganisaties, wetenschappelijke inrich- 
tingen en landbouwonderwijs samenvat. 
Tenslotte nog een woord over de uitvoering. De firma 
Vorkink heeft geen moeite te veel geacht om het boek een 
artistiek uiterlijk te geven; de talrijke foto's, welke een vol- 
ledig beeld geven van de rubbercultuur en bereiding, verdie- 
nen in dit opzicht een afzonderlijke vermelding. De kaart 
van Java, welke geheel beantwoordt aan hetgeen wij op dit 
gebied van den Topografischen Dienst gewend zijn, werd 
in den aanvang reeds genoemd. 
Alles samengenomen, verdient de uitgever een ruim debiet 
van dit werk en het is te hopen, dat ook de Engelsche editie 
zijn weg moge vinden. 
III. Plantage-Hygiene. 
De groote Europeesche oorlog doet ons telkens weer hui- 
veren bij het lezen van de ontzettende menschenolfers, welke 
deze krijg eischt. 
Weet ge, dat onze tropische landbouw jaar in jaar uit 
dergelijke offers vraagt? 
Ik schrijf eenige alinea's af uit het artikel van Dr. 
SCHÜFFNER : 
„Van het werkvolk der Senembah Mij. stierven er in de 
Jaren 1897—1904 gemiddeld jaarlijks aan typhus 30, aan 
«cholera 29, en aan dysenterie zelfs 181 per 10000 arbeiders. 
„Er waren jaren, waarin deze cijfers voor typhus zelfs tot 
«40, voor cholera tot 130, en voor dysenterie tot 265 klom- 
„men. Aan deze drie ziekten gingen dus reeds meer dan 
der koelies te gronde, d.w.z. vier maal zooveel als 
„onder normale omstandigheden aan alle andere ziekten samen 
jjin een jaar overleden. Als men dan hoort, dat er tot op 
»den huldigen dag nog ondernemingen gevonden worden, 
jjWaar de sterfte aan genoemde ziekten tot de schier onge- 
«loofiijke hoogte van 30% oploopt, dan voelt men wat zij 
„voor de cultures beteekenen. 
Teysmannia, 1915. 46 
