— 752 — 
die zelf proeven mochten willen nemen of daartoe willen 
aanmoedigen, volgt dan een uitvoerige uiteenzetting van de 
wijze, waarop men in het Tjirebonsche te werk is gegaan, 
en ten slotte een opsomming van de waargenomen voor- en 
nadoelen, waaruit de lezer zelf, na al het voorafgegane, 
kan nagaan, in hoeverre de nadoelen tegen de voordeelea 
opwegen. 
In de Meded. betreffende cultuur en verwerking van kë- 
dëlé in de afd. Sidoardjo, waarvan de schrijver niet genoemd 
wordt, vindt men eenige korte gegevens omtrent de cultuur 
der plant en verder een bespreking van de bereiding van 
ketjap, t a h O e en t e m p é — voor alle drie levert, naar 
men weet, de këdëlé de grondstof—^ zooals die in het Sido- 
ardjosche plaats heeft. 
De mededeelingen omtrent de vrij ingewikkelde ketjap- 
bereiding — waaraan niet overal dezelfde ingrediënten te pas 
komen — zijn wat kort. De bereiding van tempé is de ge- 
bruikelijke. Uitvoerig, en door afbeeldingen toegelicht, wordt 
de vervaardiging van tahoe, door Javanen, beschreven. 
Wij merken op, dat de stremming van de legumine hier 
door azijnzuur bewerkt wordt, niet door gips (b a t o e tahoe), 
als elders wel het geval is, waar de bereiding in handen van 
Chineezen is. 
Het slotartikel, van den Heer Gutteling, vormt het eerste 
gedeelte van een populaire beschouwing over oorsprong en 
ontwikkeling van den landbouw op Java. De meest primi- 
tieve cultuurwijze, de ladangbouw, wordt beschreven en de 
invloed wordt geschetst, dien de Hindoes op leven en ge- 
woonten van de bewoners van Java hebben uitgeoefend. 
Of zij inderdaad den sawahbouw hier ingevoerd hebben of 
niet, wordt in het midden gelaten; in ieder geval hebben 
zij de uitbreiding er van krachtig bevorderd. De schaduw- 
zijden van het Hindoebestuur worden in het licht gesteld 
en verder de verbreiding van den Islam besproken, die het 
Hindoeisme verdrong, hoewel de stempel, dien de Hindoes 
op het volksleven gedrukt hadden in hoofdzaak bleef bestaan. 
De komst van Portugeezen, Spanjaarden, Hollanders en En- 
gelschen, de oprichting, het stelsel en de ondergang der O. L 
