ÉTUDES ET MATÉRIAUX. 
309 
hi maharaja caramavijnânenâdhipatinâ ' tona ca karmâlambanena ^ copa- 
pattyamçikarii ^ dvayapralyayam prathamam vijnânam utpadyate yadi 
nârakesu yadi va tiryagyonau yadi va yamaloke yadi vâsura[ni]kâye ^ yadi 
va manusyesu yadi vâ devesu | tasya ca prathamavijfiânasyopapaUyaiiiçi- 
kasya samanantaraniruddhasyânantaram sabhâgâ ciltasariilatih pravartate 
yatra vipâkasya pralisaihvidâ ^ prajâyate | taira yaç caramavijîïânasya 
nirodhas tatra cyutir iti sariikhyâ bhavali | yah prathamavijîiânasya 
prâdurbhâvas tatropapattir iti | iti maharaja na kaç cld dharmo 'smâl lokât 
paralokam gaechati | cyutyupapattï prajâyete ^ | tac ca maharaja cararaa- 
vijnânam utpadyamânam na kntaç cid âgacchati nirudhyamânaih na kva 
cid gaechati [ karmâpy utpadyamânam na kutaç cid âgacchati nirudhya- 
mânam na kva cid gaechati | tat kasya heloh svabhâvarahitatvât | carama- 
vijîiânam caramavijnânena çûnyam karma karmanâ çûnyam prathamavi- 
jnânam pralhamavijnânena çûnyam cyutiç cyutiçûnyâ upapattir upapattyâ 
çûnyâ karmanâm câbâdhyatâ prajâyate vipâkasya ca pratisamvedanâ | na 
tatra kaç cit kartâ na bhoklâ | anyatra nâma sariiketâd iti vistarah || evam 
dvesamohâbhyâm api karmâbhisamskaranam yathâyogam vâcyam ili | çâli- 
stambapunje 'py uktam ^ | punar aparam tattve 'pratipallir ^ mithyâprati- 
pattir ajîîânam avidyâ | evam avidyâyâm satyâm trividhâh samskârâ abhi- 
ni[r]vartante ] punyopagâ apunyopagâ ânandopagâç ca | ime ucyante 
avidyâpratyayâli sariiskârâ iti | punyopagânâm samskârâriâm punyopagam 
eva vijnânam bhavati | apunyopagânâm samskârânâm apunyopagam eva 
vijnânam bhavati | ânandopagânâm samskârânâm ânandopagam eva 
1 Cf. M. VyuL, § 115. 
3 "ârambhanena. 
3 Cf. p. 311, n. 6. — arhçika, cf. Goldstùcker, s. voc. arhçin. 
4 asure kâye. Cf. Dharmasamgraha, LVII. 
5 On attend : pratisamvedanâ ; cf. plus loin, 1. 15. 
6 prajnâyeti. 
7 = dharma». — Cf. p. 307, 1. 9. 
8 Cf. p. 239, 1. 15 et 142 comm. 
9 tattvapr». 
10 Dans les fragments empruntés aux Sûtras, le sarhdhi est moins correct que dans les 
autres parties du commentaire, 
n anepa", anepagam. 
