98 
DE LANDBOUWBEWEGING IN ZWEDEN. 
Op dit punt is echter, gelukkigerwijze, onze kennis zoowel in theo- 
retische als in practische richting in de laatste tien jaren zeer be- 
langrijk toegenoinen. Dit maakt het wenschelijk om bij een be- 
spreking van Grookes’ argumenten, deze aan te vullen en dus min 
of meer van zijne redeneering af te wijken, ook al blijft zijn hoofd- 
argument nog steeds in volle kracht gelden. 
Tarwemeel bestaat uit het eigenlijke meel en de kleefstof. Uit 
meel zonder kleefstof kan men geen deeg maken en dus ook geen 
brood bakken. De eene soort van tarwe is rijker, de andere armer 
aan die kleefstof. Dientengevolge kan men de soorten met voordeel 
mengen, waarbij men natuurlijk sommige kiest, die meer kleefstof 
hebben dan noodig is om brood te maken en andere, die daaraan te 
arm zijn. Men zorgt, dat men ze juist in zoodanige verhouding 
mengt, dat er noch te veel noch te weinig van dat hoofdbestanddeel 
in het meel komt. Zoo kan men ook de slechtere, dus goedkoopere 
soorten met nut gebruiken. Dit geldt niet alleen voor tarwe, maar 
ook voor maïs, die te arm aan kleefstof is om brood te kunnen 
geven. Men kan nu maïsmeel mengen onder goed tarwemeel en 
krijgt dan even goed maar goedkooper brood. Of men kan omge- 
keerd tarwe met maïs vermengen, om de voedingswaarde der laatste 
te verhoogen, zooals dit in Amerika algemeen gebruikelijk is. 
De kleefstof nu is, in de beschouwingen van Grookes, het punt 
waarop het aankomt. Want zij heeft niet alleen waarde als deeg- 
vormend middel, maar ook als voedsel voor den mensch. In de 
economie van ons lichaam is het meel de bron van de kracht, maai- 
de kleefstof dient voor den opbouv,^ van spieren en zenuwen en voor 
hun herstel, in zoover als zij bij het gebruik slijten. De oorzaak 
daarvan is, dat het voedsel voor spieren en zenuwen eiwit is, of in 
het algemeen verbindingen die stikstof bevatten, terwijl de kleefstof 
ons juist deze als voedsel aanbiedt. Meel is er genoeg, maar stik- 
stofverbindingen zijn er te weinig. Op dit punt komt het dus in die 
beschouwingen bijna uitsluitend aan. 
Waarom dreigt ons gebrek aan voedzame stikstofverbindingen, 
terwijl toch de lucht, die wij inademen, voor omstreeks V- deelen 
uit stikstof bestaat? Eenvoudig daarom, omdat wij zelven die stik- 
stof niet in verbindingen kunnen overbrengen. Zoo óf ons lichaam óf 
de granen dit vermogen bezaten, zouden alle voedings vragen veel 
eenvoudiger zijn, dan zij zich nu voordoen. Maar dit is nu eenmaal 
niet zoo. Daarenboven zijn de processen, die dat trage gas in actieve 
toestanden kunnen overbrengen, in de natuur zeer zeldzaam. Grookes 
meende daarom, dat het op den weg der scheikunde lag, omzettingen 
