DE LANDBOUWBEWEGING IN ZWEDEN. 
99 
te ontdekken, die uit gewone lucht de noodige verbindingen in de 
vereis chte ontzaglijke hoeveelheden en tot geringen prijs konden 
voortbrengen. In de ontwikkeling van deze denkbeelden behoeven 
wij hem niet te volgen, daar thans een bron van stikstofverbindingen 
bekend is, die, tenminste voorloopig ruimschoots in de behoeften 
kan voorzien. 
Deze bron wordt gevormd door de bacteriën, of juister door een 
aantal bepaalde soorten onder hen, die in den grond leven. De lucht 
dringt in de open ruimte tusschen de deeltjes van den bodem in en 
de bacteriën nemen de stikstof daaruit op en verwerken die tot 
eiwitten en overeenkomstige stoffen, die zij voor hun leven en voor 
hunne vermenigvuldiging noodig hebben. Als zij sterven, komen die 
verbindingen natuurlijk vrij en kunnen dan door de planten worden 
opgenomen. Dit proces werkt echter slechts traag en over het alge- 
meen onvoldoende. Maar er is een buitengewoon geval, waarin het 
een groote intensiteit erlangt. Dit gebeurt, wanneer die bacteriën 
in de wortels van planten indringen en daar kleine koloniën vormen, 
waar zij, beschermd door de levende weefsels der wortels, zich snel 
kunnen vermenigvuldigen en krachtig kunnen fungeeren. Er zijn 
echter slechts bepaalde groepen van planten, in wier wortels dit 
gebeuren kan, en onder de landbouwgewassen behooren daartoe de 
soorten van klaver, wikken, erwten en verwanten. Van daar het 
hooge belang, dat de cultuur van deze gewassen voor den landbouw 
heeft ; van daar ook de eigenlijke beteekenis der wissel-cultuur. Een 
aar van klaver kan, door bemiddeling dier bacteriën, den grond 
voor opvolgende jaren van granen en andere gewassen van stik- 
stofverbindingen voorzien. Raken deze uitgeput, dan verbouwt men 
w’ederom klaver, wat dus een geregelde wisseling der cultuur ten 
gevolge heeft. Meestal is het noodig telkens, na twee jaren van andere 
soorten, klaver op het land te brengen. 
Klaver, wikken en erwten behooren tot de vlinderbloemige of 
peuldragende gewassen. Deze familie bezit dat vermogen algemeen. 
Men ziet op de wortels hier en daar kleine knolletjes, die soms zoo 
groot zijn als erwten, b.v. bij de lupinen, maar meestal veel kleiner. 
Daarin leven en werken de bacteriën. Knolletjes ontstaan alleen 
waar deze uit den grond in de wortels dringen en zich gaan ver- 
menigvuldigen, elders niet. Zij zijn, om het zoo eens te noemen de 
fabrieken van de scheikundige stoffen, waaraan het leven op onze 
aarde in de eerste plaats gebonden is. De erkenning van dit feit, en 
daarmede de juiste waardeering van de beteekenis der wisselcultuur 
