138 
HET EXPERIMENT IN DIENST DER MORPHOLOGIE. 
embryonen van alle gewervelde dieren als een verdikking van het 
ectoderm, de buitenste epitheellaag, die over de primaire oogblaas 
heenloopt. Wanneer echter de lens operatief uit het oog van een 
salamander verwijderd wordt, dan herstelt zij zich uit een geheel 
ander weefsel, namelijk uit het epitheel van den bovenrand van de 
iris, dat wil zeggen uit mesodermaal weefsel, zonder dat het ectoderm 
er eenig deel aan heeft. Alle tegenwerpingen, die tegen deze expe- 
rimenten, vooral door Wolff en Fischel ondernomen, zijn ingebracht, 
werden door nieuwe proeven ontzenuwd, zoodat wij in deze regeneratie 
van de lens in het salamanderoog een zeker geval voor ons hebben, 
waarbij Kölliker’s regel van de specificiteit der weefsels en der 
kiembladen niet doorgaat. 
Veel talrijker zijn de afwijkingen van dezen regel bij de lagere 
dieren, de niet-gewervelden. Bij de reeds genoemde regeneratie van 
den kop en den staart van onzen gewonen regenworm vinden wij al 
merkwaardige voorbeelden van zulk een heterogene regeneratie. In 
de embryonale ontwikkeling toch ontstaan de spieren uit mesoderm, 
bij de regeneratie daarentegen nemen de nieuwe spieren hun ontstaan, 
ten minste grootendeels, uit ectodermcellen. Het voorste gedeelte van 
den darm, de zoogenaamde pharynx, ontstaat bij de embryonale 
ontwikkeling uit het ectoderm ; bij de regeneratie daarentegen door 
uitgroeiing van het overgebleven darmepitheel, dus uit entodermaal 
weefsel. Dergelijke gevallen zijn er bij de ongewervelde dieren nu 
verschillende bekend, waar bij de regeneratie-organen uit een geheel 
andere bron hun ontstaan nemen dan bij normale ontwikkeling. 
Hierdoor is zeker de leer van de strenge specificiteit der oorspronkelijke 
kiembladen niet meer houdbaar ; maar aan den anderen kant is het 
ook veel te voorbarig om, op deze afwijkende ontwikkeling bij de 
regeneratie afgaande, aan de oorspronkelijke kiembladen alle morpholo- 
gische waarde te willen ontzeggen, zooals door enkelen nu reeds gedaan 
wordt. Bij de normale ontwikkeling blijven zij hun prospectieve be- 
teekenis houden, en uit ieder kiemblad ontwikkelen zich slechts 
bepaalde organen; maar de cellen, waaruit zij zijn opgebouwd of 
misschien hare kernen, hebben haar totipotent-zijn nog niet geheel 
verloren en blijken onder bepaalde omstandigheden nog in staat de 
meest verschillende organen te kunnen voortbrengen. 
Ik wil u eindelijk nog wijzen op eenige belangrijke resultaten 
uit een rubriek van experimenten, die zich eenigermate aan de 
regeneratie aansluiten en reeds sinds langen tijd bekend zijn onder 
den naam van »Transplantatie((, dat wil zegggen het overbrengen 
of overplanten van een levend lichaamsdeel op een ander, hetzij van 
