HET EXPERIMENT IN DIENST DER MORPHOLOGIE. 
145 
tronen en alles wat daarmee in verband staat, dat men het zelfs 
waagt te gaan spreken niet slechts van het uiteen vallen der atomen, maar 
zelfs van een evolutie der anorganische wereld. Door de Chemie der Kol- 
loïden, door de hoogst eigenaardige reacties, die zich afspelen bij de 
inwerking van Baryum-, Radium- en Nucleïnezouten op Proteïnen, 
komt men tot stoffen, die reactieketens vertoonen, die nauwelijks 
meer van de primitiefste levensverschijnselen te onderscheiden zijn. 
Waar wij er dus eenerzijds naar streven de afhankelijkheid der 
vormveranderingen van de organische wereld zooveel mogelijk terug te 
brengen tot de ons bekende energievormen en, waar aan de andere 
zijde de verstijfde atomen uiteenvallen, men van een evolutie dier 
atomen waagt te spreken en in zoogenaamd levenlooze massa ver- 
schijnselen ziet optreden, die aan leven doen denken, dan is er 
misschien een eerste begin van toenadering te zien, waardoor eenmaal 
de slagboom zou kunnen worden opgeheven, die er nu nog ligt 
tusschen de zoogenaamd levende en de levenlooze natuur. En zoo zou 
misschien de oude phantastische voorstelling van een Preyer niet 
zoo dolzinnig meer klinken, als zij ons nu nog toeschijnt, waar hij 
zegt : DWij beweren, dat de aanvanglooze beweging in de wereld 
leven is, dat het protoplasma noodzakelijk moest overblijven, nadat 
door de intensievere levensuitingen van de gloeiende planeet aan zijne 
zich afkoelende oppervlakte de nu anorganisch genoemde lichamen 
neergeslagen waren, zonder dat zij door de voortdurende tempera- 
tuurdaling van de aardkorst in de langzamerhand ook in massa 
afnemende heete vloeistoffen weer konden terugkeeren. De zware 
metalen, eenmaal ook organische elementen, smolten niet meer, gingen 
niet meer in den kringloop terug, die ze had afgescheiden. Zij zijn 
de teekenen van de doodsverstij ving van vroegere gigantische gloeiende 
organismen, wier adem misschien lichtende ijzerdamp, wier bloed 
vloeibaar metaal en wier voeding misschien Meteoriten waren. « 
Hoe phantastisch een dergelijke voorstelling ook moge zijn, zoo 
meen ik toch eenig uitzicht te zien opdoemen om in de verre toe- 
komst te mogen voorspellen, dat de strijd tusschen mechanisme en 
vitalisme zal beslecht worden, niet doordat in de levende natuur het 
bestaan van een Entelechie bewezen wordt, essentieel verschillend van 
alles, wat ons Physica en Chemie leert, maar dat omgekeerd Physica 
en Chemie, die met zooveel eenvoudiger verhoudingen te doen hebben, 
ons zullen aantoonen, hoe reeds daar de eerste sporen van een Entelechie 
te vinden zijn, principieel niet verschillend van de verschijnselen in 
de zoogenaamd levende natuur. 
Ik vrees, dat gij mij zult beschuldigen U een phantasmagorie 
10 
