14() HET EXPERIMENT IN DIENST DER MORPHOLOGIE. 
voor te spiegelen, en dat nog wel op een nog uiterst onsoliede basis. 
Ik zal de eerste zijn U dit volmondig toe te geven ; maai- opge- 
groeid en ouder geworden in monistisch denken, kan ik mijn monisme 
niet prijsgeven, voor ik deugdelijker bewijzen voor een dualisme 
verneem, dan tot nu toe door de Neo-Vitalisten gegeven zijn. 
Wel luister ik met aandacht, ja zelfs met zekeren eerbied, als een 
man als Eduard von Hartmann, aan wien ik uit mijn jongere jaren 
zooveel te danken heb, in zijn laatste, eerst na zijn dood verschenen 
werk ))Die Naturphilosophiecc tot het besluit komt, dat ook naar zijne 
meening een essentiëel verschil tusschen de levenlooze en de levende 
natuur bestaat, en hierin een dualisme huldigt, maar overtuigd heeft 
hij mij niet. Daar tegenover staat de nog altijd jonge grijsaard van 
74 jaren, Ernst Haeckel, die, hoeveel tekortkomingen men hem 
ook moge kunnen voorhouden, toch als oud-strijder voor het monisme, 
in zijn laatsten zwanenzang over ))Lebenswunder« en »Lebensratsek( 
zich nog altijd als de geniale denker doet kennen, hoeveel er ook in 
bijzonderheden op zijn werk valt af te dingen. Maar naar welke 
richting wij ons ook meer getrokken gevoelen, op onzen arbeid zal 
dit geen invloed hebben. De experimenteele morphologie zal zich 
voorloopig tevreden te stellen hebben de vormveranderingen der 
organismen tot de eenvoudigste voorwaarden terug te brengen. De 
in den jongsten tijd zoo grondig gewijzigde voorstelling van materie 
en kracht zullen het aan den anderen kant misschien daarheen leiden, 
dat wij elkander ten slotte ontmoeten en tot onze verbazing zullen 
ontdekken, dat er in den grond geen verschil bestaat tusschen 
mechanistische en vitalistische wereldbeschouwing. 
