‘240 DE EXPERIMENTEELE MORPHOLOGIE liS DE PLANTKUNDE. 
wordt de opname van water en daarin opgeloste anorganische 
stoffen bevorderd. Hierin ligt nu waarschijnlijk, volgens Goebel, 
Klkbs en vele andere onderzoekers, ook de verklaring dezer ver- 
schijnselen. Zij stellen zich voor, dat ieder ontwikkelingsstadium af- 
hankelijk is van de aanwezigheid van bepaalde bouwstoffen in be- 
paalde hoeveelheid. Zijn deze er niet, dan treedt ook de daarvan 
afhankelijke vorm niet op. Daar verminderde assimilatie en ver- 
meerderde wateropname deuzelfden invloed hebben, zal het volgens 
Klebs de verhouding zijn tusschen de concentratie der koolhydraten 
en die der anorganische stoffen, welke de ontwikkeling bepaalt. Bij 
onze Cainpanula is voor de vorming der lange bladeren een zekere 
concentratie der assimilatie-producten noodig. Heeft de kiemplant 
weinig kunnen assimileeren, dan wordt deze concentratie niet bereikt. 
Werd er wel goed geassimileerd, maar door verhoogde bodemtem- 
peratuur te veel water opgenomen, dan ontstaat ook niet de voor 
de vorming der lange bladeren juiste verhouding tusschen de con- 
centraties der koolhydraten en der zouten, en de lange bladeren 
blijven weg. 
Zeer zeker zijn het niet de uiterlijke omstandigheden zelf, die de 
vormveranderingen veroorzaken, wat reeds blijkt uit b.g. proeven, 
waar onder verschillende uiterlijke omstandigheden een zelfde resul- 
taat werd bereikt. Maar in hoeverre de hypothese juist is, dat de 
veranderingen door de uiterlijke omstandigheden in de cellen te weeg 
gebracht van quantitatieven aard zijn en het deze quantitatieve ver- 
schillen zijn, waarop de plant reageert, moeten verdere onderzoekin- 
gen leeren. Ik wil er dan ook niet verder op ingaan, maar liever 
iets mededeeien van de proefnemingen zelf. 
Iets dergelijks als bij Campanula doet zich ook bij andere planten 
voor. Agave americana^ de 100-jarige Aloë, brengt aan het eind van 
haar leven één grooten bloemtros voort en sterft dan af. Aan de 
basis der plant ontstaan echter zijtakken, die gewoonlijk eerst na 
vele jaren zooveel bladeren hebben voortgebracht, dat ook zij kunnen 
gaan bloeien. Soms gebeurt het nu echter, dat zoo’n zijtak gaat 
bloeien, zonder dat er één gewoon blad is gevormd. Slechts schub- 
vormige bladeren omgeven den stengel, die eindigt in een kleinen 
armbloemige tros. De gewone bladvorming is hier dus geheel over- 
gesprongen. 
Proeven, waaruit duidelijk de afhankelijkheid van den bladvorm 
van bepaalde voedingsverhoudingen blijkt, kan men nemen met 
aardappelknollen. Legt men een geheelen aardappel in den grond, 
dan loopen de knoppen in de oogen van het vooreinde uit tot stengels. 
