242 DE EXPERIMENTEELE MORPHOLOGIE IN DE PLANTKUNDE. 
2 a 3 c.M. bij 2 a 3 m.M. breedte, kenmerken den landvorm. De 
watervorm heeft slappe stengels met veel langere bladeren, tot 7 ^ 8 
c.M. bij een breedte van 4 m.M.; de geheele plant is veel lichter 
van kleur, dan de op ’t land groeiende. 
Als derde vertegenwoordiger der arnphibische planten noem ik nog 
de soorten van duizendblad, waarvan er één [Myriophyllum sjpicatum) 
algemeen in onze slooten te vinden is. Dit is eigenlijk een echte 
waterplant. Ze heeft langs den stengel op regelmatige afstanden kran- 
sen van vier of vijf zeer fijn verdeelde vinvormige bladeren. Bijna 
dezelfde gedaante heeft diQ Myrioiphyllumverticillatum. 
Van deze heb ik dikwijls landvormen gevonden. Dan zijn de bladeren 
veel minder diep ingesneden, zoodat ze meer gelijken op de schut- 
blaadjes der steeds boven ’t water uitstekende bloemen van den 
watervorm, In deze groep behooren verder, met vele andere, nog de 
waterviolier, (Hottonia palustris) vele soorten van fonteinkruid, (Po- 
tamsgiton) en ’t moerasscherrn [Helosciadium). 
Wat is nu de oorzaak dezer heterophyllie? Oogenschijnlijk is ’t 
de directe invloed van het medium, die de verschillende vormen in 
’t leven roept. Laat men een tak van den landvorm van Polygonum 
amphibium in ’t water groeien, dan ontwikkelen zich uit de knoppen 
takken met den habitus van den watervorm. ’t Zelfde kan men doen 
met al de b.g. planten. Na ’t overbrengen van water in lucht ont- 
staat steeds de landvorm, omgekeerd steeds de watervorm. Zulk een 
plant, waaraan zich uit de bladoksels takken van geheel ander uiter- 
lijk ontwikkelen, levert natuurlijk een zeer merkwaardig gezicht op. 
Toch kan men experimenteel bewijzen, dat ’t niet de invloed van ’t 
water of de lucht als zoodanig is, die de vormen der arnphibische 
planten veroorzaakt, maar andere factoren, die samengaan met het 
groeien in water of lucht, die men ook wel zonder die voorwaarde 
kan in ’t leven roepen. 
Zooals bekend is, overwintert het pijlkruid door middel van knol- 
letjes, die in den herfst ontstaan aan het eind van uitloopers der 
plant. De verbinding tusschen deze knolletjes en de oude plant ver- 
dwijnt langzamerhand en in ’t voorjaar loopen de knolletjes uit. 
Eerst worden dan een aantal lintvormige bladeren voortgebracht en 
daarna ontwikkelen zich de drijvende bladeren. We zien hierbij in 
de eerste plaats reeds, dat deze onder water worden aangelegd, dat 
eerst langzamerhand, door ’t groeien van den bladsteel ’t blad op ’t 
water wordt gebracht. Zoo ontstaat ook het latere luchtblad in ’t 
water. 
Kweekt men nu jonge Sagittaria^s met nog alleen lintvormige 
