246 DE EXPpRIMENTEELE MORPHOLOGIE IN DE PLANTKUNDE. 
het antwoord moeten geven, leeren, dat niet alle planten zich, wat 
dit punt betreft, gelijk gedragen. Men ziet wel vaak dat bij Sparren 
de top der hoofdas is afgebroken. Dikwijls geschiedt dit door vogels. 
Onder den top staat een krans van knoppen, die in normale omstan- 
digheden zouden uitgroeien tot zijassen. Is echter de hoofdtop ver- 
dwenen, dan groeien één of meer der zijknoppen uit tot takken, die 
zich omhoog buigen en niet als de gewone zijtakken dorsiventraal, 
maar, als de oorpronkelijke hoofdas, radiair gebouwd zijn. Ook bij 
jonge dennen kan men dit dikwijls waarnemen, waar ’t meest wordt 
veroorzaakt door konijnen, die de jonge dennetoppen afvreten. 
De lateraliteit is hier dus labiel. Slechts bij aanwezigheid van den 
hoofdtop worden de zijknoppen zoo geinduceerd, dat zij tot dorsi- 
ventraalgebouwde takken uitgroeien. 
Er bestaat dus tusschen de hoofdas en de zijassen een zekere kor- 
relatie. Ook zegt men wel, dat de hoofdas de zijassen in hare 
ontwikkeling belemmert. Waarin bestaat nu deze belemmerende 
invloed, uitgaande van de hoofdas ? Volgens Errera scheidt het weefsel 
der hoofdas stoffen af, die op de zijknoppen bovenbeschreven invloed 
hebben. Men kan ook weer met Goebel denken aan verschil in 
voeding van hoofd- en zijassen. Volgens hem wordt het vegetatiepunt 
van de hoofdas beter gevoed dan de groeitoppen der zijassen. Bij 
verwijdering van den hoofdtop komt de meerdere voeding de zijknop- 
pen ten goede en kunnen deze uitgroeien tot takken met de eigen- 
schappen van de hoofdas. Er is dus geen sprake van een geheim- 
zinnige zucht der plant om de verloren hoofdas weer te herstellen; dit 
geschiedt enkel passief door veranderde voeding. 
Dat werkelijk de voeding hier een rol speelt, blijkt ook uit de 
volgende waarneming. Soms vinden we op een horizontaal groeienden 
tak eener Spar een heksenbezem, veroorzaakt door een parasietische 
schimmel. Zooals bekend is, ontstaan de heksenbezems door over- 
matige voeding van het deel der plant, waar de schimmeldraden zich 
bevinden. Merkwaardig is het nu, dat deze heksenbezems, hoewel 
ontstaan uit zijknoppen, verticaal omhoog groeien en radiair 
gebouwd zijn. 
Dikwijls komt het voor, dat de onderste zijtakken van naaldboomen 
zich gaan bewortelen, bijv. bij Picea excelsa e. a.. Deze bewortelde 
zijtakken gaan nu vaak, ook wanneer zij nog met den hoofdstam ver- 
bonden zijn, in een radiair gebouwd, opgericht stammetje over. Ook 
hier kan de door de wortelvorming veranderde voeding de oorzaak zijn. 
Uit al deze waarnemingen blijkt dat de zijassen van Picea slechts 
labiel geinduceerd zijn. 
