348 
DE REIS NAAR INDIË IN DE 17dE EEUW. 
vochtigheid der kleederen, de afkoeling gedurende den nacht in de 
open Incht, alles werkte sarnen om de gevaarlijke ziekte van den 
oceaan, de scheurbuik, te bevorderen. 
De PVansche reiziger Jean Moquet, die zich in 1608 — ’09 van 
Lissabon naar Goa begaf op een Portugeesch schip, de Notre Dame 
du Mont Carmel^ heeft een beeld met schrille kleuren van deze ziekte 
opgehangen. »Mijn knieëmr zegt hij, »waren zoo ingetrokken dat ik ze 
niet kon strekken, mijn dijen en beenen waren zoo zwart alsof ze 
door koudvuur waren aangetast. Ik was genoodzaakt alle dagen in 
mijn vleesch te kerven of het af te snijden ten einde het zwarte 
bedorven bloed te verwijderen. Ik sneed ook het tandvleesch af, 
dat blauwbleek buiten mijn tanden uitstak, en ging iederen dag 
naar buiten op het dek en hield me dan aan het touwwerk vast 
met een spiegeltje in de hand om te zien waar ik moest snijden. 
Als ik dan het doode vleesch had afgescheurd en veel zwart bloed 
was kwijtgeraakt, wiesch ik, sterk wrijvende, mond en tanden met 
mijn urine. Maar den volgenden dag was de kwaal even erg of nog 
erger. Het ongeluk was dat ik niet kon eten en meer verlangde iets 
door te slikken dan te kauwen, vanwege de vreeselijke pijnen. 
Dagelijks stierven er van onze mannen en men zag van hen niets 
meer dan dat men soms drie of vier lijken tegelijk in zee wierp, 
terwijl de meesten zonder hulp achter een kist waren gestorven en 
hun oogen en voetzolen door ratten waren opgevreten. « (Jean Moquet, 
Voyages en Asie, Afrique, Indes orientales et occidentales, p. 179.) 
Geen der duizenden passagiers, die zich in de 17<^® eeuw op Neder- 
landsche schepen naar Indië begaven, heeft het lijden zoo realistisch 
geschilderd, maar dit was er toch niet minder afschuwelijk om. Onder 
de tropische zon werden duizende menschen aangetast; bij honderden 
werden de lijken neergelaten in de grondelooze diepte der zee. De 
lectuur van de journalen van het Kaapsche gouvernement, waarin de 
wederwaardigheden van de reis bij de aankomst der schepen werden 
te boek gesteld, doet soms denken aan een begrafenisregister. 
Den 15^®^ Februari 1654 arriveert de Draech en heeft 20 man ver- 
loren; de overigen zijn lijdende aan scheurbuik en niet in staat de 
zeilen te hanteeren. De Westfriesland kon de Tafelbaai niet bereiken 
en is den October 1658 de baai van Saldanha binnengeloopen, 
vanwaar de kapitein aan den commandeur van de Kaapkolonie, Jan 
VAN Riebeek, doet weten dat 150 van zijn koppen ziek zijn en 78 
onderweg zijn bezweken. Telken jare herhalen zich dezelfde noodlot- 
tige feiten. Aan boord van een vloot van twaalf schepen, welke 30 
November 1695 de Kaap bereikten, waren 228 man op zee gestorven^ 
