BOEKBEOORDEELING. 
357 
is dit het geval met de mechanische beschouwingen in het eerste 
hoofdstuk. Wy lezen daar b.v. : »De eigenschappen der verschillende 
lichamen werden gedefinieerd als de betrekkingen, waarin deze 
lichamen rechtstreeks of middelbaar tot onze zintuigen kunnen geraken. 
Nu worden onze zintuigen slechts door een enkele omstandigheid 
beïnvloed n.1. daardoor, dat tusschen hen en de buitenwereld een 
energieverkeer plaats vindt. Vandaar, dat alle eigenschappen der 
lichamen als hun energieuitingen gedefiniëerd kunnen worden. Onder 
energie verstaat men arbeid en alles, wat uit arbeid ontslaan en in 
arbeid omgezet kan worden.® Deze laatste definitie is zeker niet 
algemeen gebruikelijk. Arbeid is geen energie, maar door overgang 
van energie van een lichaam op een ander wordt arbeid verricht. 
Arbeid ontstaat uit energie. Uit de onvergankelijkheid van energie 
besluit OsTWALD dan, dat men energie als stof kan opvatten, »indien 
men onder stof iets verstaat, dat onder alle omstandigheden behouden 
en bestaan blijft®. Voorzeker, wanneer men de definitie van stof 
daarop inricht, kan energie stof worden, maar in een leerboek 
zouden wij liever de gebruikelijke definities zien. 
De algemeene mechanische eigenschappen van een lichaam zijn: 
y)Volume, gewicht en ma^saca. Gewicht van een lichaam is »in de eerste 
plaats de kracht, waarmede het tot vallen geneigd is®. Het begrip 
kracht wordt niet omschreven, zoodat het ook niet duidelijk is wat 
men bedoelt met de kracht waarmede een lichaam »tot vallen ge- 
neigd® is. De neiging tot vallen is niet waarneembaar en kan ook 
niet gemeten worden. 
Om het mechanisme van de osmotische drukking te verklaren wordt 
eerst op de analogie gewezen van diffusie eener oplossing in het 
zuivere oplosmiddel met de verspreiding van het gas in de ledige 
ruimte. »Bij oplossingen speelt dus het zuivere oplosmiddel dezelfde 
rol als de ledige ruimte bij gassen.® 
))Grenst een gas aan een ledige ruimte, dan kan men zijn uitbreiding 
in die ruimte verhinderen door het aanbrengen van een vasten 
scheidingswand. Deze ondervindt dan een druk, die van het volume 
en de temperatuur van het gas afhangt.® »Wanneer een oplossing aan 
het zuivere oplosmiddel grenst, kan men eveneens de verspreiding 
van de opgeloste stof in deze verhinderen door een scheidingswand 
aan te brengen. Zal deze scheidingswand een meetbaren druk onder- 
vinden, dan moet hij zich zoo kunnen bewegen, dat hij aan de opgeloste 
1) Het leelijke woord »beïnvloed« is van den vertaler; in het oorspron- 
kelijke werk staat »betatigt«. 
