86-2 
OVER DEN DONDER EN 
meteorologische literatuur zoo weinig orutrent den donder vindt op- 
geteekend. Wij mogen deze natuuronderzoekers geen verwijt daarvan 
maken. De belangstelling voor den donder wordt bij hen reeds 
aanstonds verdi'ongen door die voor den bliksem, die veel gewichtiger 
is. Ook zal wel dit laatste verschijnsel, in de jaren toen de elec- 
triciteit zoozeer het voorwerp van de algemeene belangstelling werd. 
de aandacht van den donder hebben afgeleid, die toch een onschuldig, 
secundair verschijnsel was. Wij zijn er dan ook niet in geslaagd veel 
geschriften over den donder te vinden en moeten, waar wij een en 
ander willen mededeelen omtrent zijn ontstaan en zijne voortplanting 
door de lucht, ons bepalen tot slechts enkele aanhalingen. 
Hoe ontstaat de donder? 
Het antwoord op deze vraag is nog steeds hetzelfde als het altijd 
geweest is en waarschijnlijk ook het eenige juiste: de donder ont- 
staat doordat, tijdens de electrische ontlading, de lucht in de ruimte 
van een zeer lang en smal kanaal weggedrukt of sterk verdund 
wordt, om onmiddellijk daarop weer in dat kanaal terug te vallen, 
waarbij de talrijke, tegen elkaar stootende luchtdeeltjes tezamen het 
geluid maken, dat wij donder noemen. Deze verklaring is hoogst 
eenvoudig, waarschijnlijk ook zeer juist, maar geeft ons geen ant- 
woord op sommige vragen, die zich nog voordoen. De bliksem- 
fotografieën, waarvan men er sedert 1883 zoovelen gemaakt heeft, 
hebben geleerd, dat vele bliksemstralen een doorsnede hebben van 
verscheidene meters. Prof. Kayser vond een breedte van 30 M. voor 
een door hem bestudeerden bliksemstraal; maar de juistheid dezei’ 
schatting wordt door L. VON Szalay te Budapest betwijfeld, die 
voor de grootste doorsnede van een op 17 Augustus 1902 door hem 
gefotografeerden straal 18.70 M. vond. Hoewel men nu zulke bliksem- 
stralen tot de meer zeldzaam voorkomende moet rekenen, is toch 
aangetoond geworden, dat men zich de meeste bliksemstralen niet 
moet denken als dunne draadjes, zoodat men vanzelf komt tot de 
vraag, welke geweldige luchtverplaatsingen er dan wel moet plaats 
grijpen bij het overspringen van den bliksem. 
Wij zullen echtei- op deze vraag, die valt builen het kader van 
dit opstel, niet ingaan, tnaai- liever dadelijk deze andere beant- 
wooi-den, hoe het komt, dat de donder altijd gehooi'd woi’dt als een 
rollend en rommelend geluid, veeltijds wel vei'gezeld of voorafgegaan 
door een knal. maar nooit als een enkele knal zondei* nagerommel. 
Dit is gemakkelijk te verklaren. 
De verschillende deelen van de bliksembaan zijn niet even vei' 
verwijderd van den waarnemer, ja, het verschil in afstand tusschen 
