DEN AFSTAND WAAROP HU HOORBAAR IS. 
363 
twee punten van die baan en den waarnemer kan zelfs verscheidene 
kilometers bedragen. Men denke maar eens aan een ontlading tus- 
schen de aarde en een wolk op 5000 M. hoogte! Het geluid, ont- 
staan in het punt van de bliksembaan, dat het dichtst bij den 
waarnemer is, bereikt hem het eerst, dat van het verst verwijderde 
punt het laatst en dat van de tusschenliggende punten, naar gelang 
zij verder af liggen, later, zoodal alleen om die reden reeds een lang 
aanhoudend geluid kan ontstaan, dat natuurlijk versterkingen en ver- 
zwakkingen heeft in verband met verschillen in afstand tusschen den 
waarnemer en de bliksembaan. Er zijn echter nog een tweede en 
-een derde oorzaak voor het rommelen van den donder. De eerste 
■ontlading wordt gevolgd door eenige latere ontladingen, die wel zeer 
kort op elkaar volgen, doch den duur van den donderslag verlengen. 
De derde oorzaak is de echo, teweeggebracht door het terugkaatsen 
van de geluidsgolven tegen de wolken, waardoor een verward rom- 
melend geluid moet ontstaan. 
Wanneer men deze verklaring aanneemt is het ook gemakkelijk 
te begrijpen, waarom een in de onmiddellijke nabijheid inslaande 
bliksem het eerst gevolgd wordt door een knallenden donderslag, die 
verstei-ft in een gerommel, dat echter aan de meeste waarnemers 
ontgaat, tengevolge van den schrik, dien de hevige knal teweegbrengt. 
Wij zullen verder gaan en de vraag behandelen hoe het toch 
komt, dat de donder op zoo geringen afstand en zelden op grooten 
afstand gehoord wordt. Voorbeelden zijn aangehaald, dat kanon- 
schoten werden gehoord op afstanden van meer dan 90 K.M.; maar 
van den afstand waarop de donder nog hoorbaar is, vindt men veel 
kleinere getallen oj)gegeven. 
Vrij uitvoerige gegevens vindt men door Arago medegedeeld 
welke wij hier w^eêrgeven. 
))De donder wordt vrij langen tijd na het verschijnen van den 
bliksem hoorbaar. Iedereen heeft het gezien, iedereen kan het overigens 
hebben gezien uit de tabellen, die ik van de waarnemingen van de 
L’Isle heb samengesteld. De oorzaak van dat verschijnsel is een- 
voudig; straks zullen wij het in bijzonderheden bespreken; de ge- 
volgtrekkingen zullen te meer waarde en te meer nut hebben, naar 
gelang wij met grootere of kleinere getallen gewerkt hebben ; laten 
wij dus nagaan wat in maximum en in minimum de tijdsruimten 
0 Oeuvres de Fr. Arago, Notices scientifiques, Tomé premier, pag. 82, 
uitgave van Gide-Weigel (1854). 
