860 
OVER DEN DONDER EN 
zich niet meer voort in rechtlijnige richting maar langs een krom- 
lijnigen weg, die zijn convexe zijde keert naar de lagere temperatuuiv 
Dit geldt natuurlijk voor alle gevallen. 
In de meeste gevallen neemt de temperatuur van beneden naar 
boven af en dan kan, blijkens de figuur, voorbij een zeker punt c', 
een z.g. geluidschaduw ontstaan. Terwijl de donder zich hoogerop 
in den dampkring nog ver voorbij het punt c voortplant, is hij vlak 
achter het punt c' op de aardoppervlakte niet meer hoorbaar. Een 
waarnemer, die zich ook maar op kleinen afstand achter c', b.v. in 
E', bevindt, ziet wel den bliksem in S, maar hoort geen donder, althans 
niet uit de richting SE'. In het algemeen stemt dit overeen met 
hetgeen men in de meeste gevallen waarneemt. Men ziet wel den 
bliksem op niet grooten afstand, maar men hoort den donder niet, 
hoewel de afstand van het onweêr klein genoeg is om den donder 
te kunnen hooren. Daar nu de afname van temperatuur en vochtig- 
heid meestal van beneden naar boven plaatst heeft, is daaruit te 
verklaren, dat zoo zelden donder op grooten afstand gehoord wordt. 
Er kunnen zich nog eigenaardige gevallen voordoen. Wanneer zich 
boven den waarnemer in E' een wolkenmassa bevindt, waartegen het 
geluid terugkaatst, hoort de waarnemer den donder boven zich en 
meent dan natuurlijk, dat het boven hem onweert, daar hij niet 
aanstonds om deze verklaring van het verschijnsel denkt. In werkelijk- 
heid bevindt zich het onweêr in S. Het is duidelijk dat hieruit wel 
vergissingen bij onweêrswaarnemingen kunnen voortkomen. 
Er kan natuurlijk ook buiging der geluidstralen in horizontale 
1‘ichting plaats hebben, ja, zelfs is het waarschijnlijk dat dit altijd 
het geval zal zijn, daar toch in horizontale richting altijd tempera- 
tuurs- en vochtigheidsverschillen voorkomen. Hierdoor zou men ook 
den indruk kunnen krijgen, dat de donder int een andere richting 
kwam, dan waarin de geluidsbron, de onweêrsbui, zich bevindt ; 
doch in deze gevallen zal de afwijking minder groot zijn, daar de 
verschillen in temperatuur en vochtigheid in horizontale richting 
kleiner zijn dan in verticale richting. 
Voor liefhebbers van waarnemingen zou op dit gebied wel wat te 
doen zijn door het verzamelen van nauwkeurige gegevens omtrent 
richting waarin, en afstand waarop men den donder hoort. 
In vele gevallen is de temperatuur bij den grond lager dan op 
eenige hoogte in den dampkring; zij neemt van den grond af naar 
boven toe. Men noemt dat een temperatuuromkeering. In die ge- 
vallen is de geluidsstraal naar beneden gekromd en de donder is 
