S2 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
NATUURKUNDE. 
Over het verband tussehen soortelijke warmte en dichtheid bij 
platina en nikkel. — Wilh. Schlett {Ann. der Fhysik. (4) 26. p. 201. 1908). 
In verschillende geschriften heeft F. Richarz uit zijn kinetische theorie 
van vaste elementen den regel afgeleid, dat „van verschillende allotro- 
pische modificaties van een element de dichtste vorm de kleinste soor- 
telijke warmte heeft.” Voor allotrope modificaties der metalloïden is dit 
proefondervindelijk bewezen door A. Wigand. *) 
Schlett heeft nu in het physisch instituut van Prof. Richarz te Marburg 
onderzocht of deze regel ook toepasselijk is op metalen, die door ver- 
schillende bewerkingen andere dichtheden verkregen hadden. 
Hij heeft zijn onderzoek verricht met stangen van platina en van 
nikkel. Van elk metaal nam hij uit een staaf van 8 mM. dikte drie aan 
elkaar grenzende stukken van 40 mM. lengte. Van deze zes stukken 
werd de dichtheid en de soortelijke warmte bepaald. Daarna werden zij 
tot draden van 2 mM. dikte gehamerd en gewalst en weer onderzocht. 
Eindelijk werd het platina nog tot een draad van 0.5 mM. dikte en het 
nikkel tot de dikte van 0.36 mM uitgetrokken. 
Het nikkel werd hierbij bros. De soortelijke warmte w^erd gemeten met 
een calorimeter van Bunsen, onder alle mogelijke voorzorgen. Het soor- 
telijk gewicht werd bepaald door hydrostatische weging. 
De soortelijke warmte is uitgedrukt in de gemiddelde calorie van Bunsen 
00—100®, waarvan Dieterich de kwikzilverwaarde bepaalde op 0.015491 
gram. 
De drie stukken platina toonden verschillend soortelijk gewicht en 
eveneens verschillende soortelijke warmte: 
Tabel I 
dichtheid 
soort, warmte 
Vers 
in dichth. 
schil 
in soort. w. 
Platinastaaf III 
« I 
« II 
21.1296 
21.3439 
21.4802 
0.03168 
0.03143 
0.03118 
+ 0.2143 
+ 0.1563 
— 0.00025 
- 0.00025 
Bij het grooter worden der dichtheid werd de soortelijke warmte 
kleiner. De nikkelstaven verschilden weinig in dichtheid. 
De invloed van bewerking der metalen op de dichtheid en de soorte- 
lijke warmte blijkt uit: 
1) Nieuwe Verh. Bataafsch Gen. Rotterdam, (2) Deel 6. 2e stuk 1906. 
