2 
KÜHL EN VAN HASSELT. 
dat twee malen, in de jaren 1821 en 1823, hen ter eere tot eene 
plechtige vergadering samenkwam , toen de berichten van hun over- 
lijden uit Indië waren aangekomen. De schrpver had het voorrecht op 
17 Dec. 1901 over kuhl en van Hasselt te mogen spreken in eene 
vergadering van datzelfde genootschap. De belangstelling , aan het 
daar gesproken woord ten deel gevallen, was eene opwekking te 
meer , om deze levensschetsen in wijderen kring te brengen. En is aldus 
reeds bij voorbaat eenigszins de plaats van beide natuuronderzoekers 
aangeduid in hun Nederlandsch milieu , zoo is het zeker , tot goed 
begrip van hetgeen volgen zal , voor den lezer nuttig , indien ook 
vooraf de episode kühl en van Hasselt gehecht wordt aan de ge- 
schiedenis van het Indisch natuuronderzoek in ’t algemeen. Daartoe 
zij, in enkele groote trekken, die geschiedenis in herinnering gebracht. 
Eerst sedert de tweede helft der 17e eeuw kon men gewagen van 
Nederlandsch-Indisch natuuronderzoek. Lang voor dien tijd hadden 
wel zij, die van de » verre en grouwelijke” reis naar Indië gelukkig 
in ’t vaderland waren teruggekeerd , daar verhaald van de wonderen , 
die zij in ’t Oosten gezien hadden , van de vreemdsoortige dieren en 
planten daar levende. Maar die verhalen , van hoe goede en nuch- 
tere waarneming zij soms ook getuigden , konden toch moeielijk als 
wetenschap gelden. Vooral de kennismaking met het Indische plan- 
tenryk bleef gewoonlyk eene zeer oppervlakkige en ging niet 
verder dan tot eene beschrijving der heerlijke vruchten, welke men 
aan die vreemde kusten vindt, iets wat bij onze brave zeevaarders, 
die vele maanden lang zich met den eentonigen scheepskost hadden 
moeten vergenoegen , niet onverklaarbaar is. 
Omstreeks 1650 begon er orde en licht te komen op ’t gebied der 
Nederlandsch-Indische natuurkennis. Want toen stond er onder de 
dienaren der Oost-Indische Compagnie een man op van zoo uitnemende 
bekwaamheid en van zoo w^onderbaarlijke werkkracht , dat nu nog 
twee landen, Duitschland , zijn vaderland door geboorte, en Neder- 
land, zijn vaderland door leven, beide als om strijd hèm noemen, 
indien zij hunne grootste natuuronderzoekers gedenken. Het is g. e. 
iiüMPHius , die omstreeks den jare 1628 in ’t graafschap Solms geboren 
werd , zyne jeugd doorbracht en zijne opleiding genoot in de stad Hanau , 
al jong in dienst der onzen trad en eene halve eeuw lang , tot aan 
zpn dood te Ambon op 15 Juni 1702, de compagnie als koopman 
en magistraatspersoon trouw diende , terwijl hij in al die jaren niet 
