KÜHL EN VAN HASSELT. 
3 
minder trouw de wetenschap gediend heeft, door met eene zeldzame 
juistheid en eene ongemeene opmerkingsgave, planten en dieren, 
land en volk te onderzoeken — zelfs nog nadat hem de harde 
slag getroffen had het gezichtsvermogen te verliezen door zijne te 
veelvuldige ontdekkingstochten in de brandende zon. 
Na RUMPHius, dus na 1700, ging bijna een eeuw lang onze ken- 
nis van de Indische natuur niet vooruit , doch achteruit. Rumphiüs’ 
graf op Amboina was in vergetelheid geraakt en zoo was het ook 
met zijne geschriften gegaan: het Amhoinsch kruidboek, de Amboinsche 
Rariteitkamer en nog eenige andere. Eigenlpk was de tijd van het 
diepst verval onzer kennis van Indië niet juist een eeuw na 1700, 
maar iets vroeger. In 1778 toch werd in Java’s hoofdstad opgericht 
het »Bataviaasch Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen”, eene 
vereeniging , die van den beginne af ernstige pogingen deed om haar 
naam eer aan te doen. Maar de tijden waren daarvoor niet gunstig. 
In den loop der 18 <le eeuw was de O. I. C. , dus het Ned. -Indisch 
staatsbestuur van die dagen , steeds dieper gezonken en al een eind 
op weg naar een smadelijken ondergang. Toen die compagnie bloeide 
gevoelde zij soms nog wel lust zich beschermster der wetenschappen 
te toonen — altijd zoolang de wetenschap aan hare concurrenten 
geen voordeel kon verschaffen. 
Allengs had de geldzucht in Nederland en in de koloniën alle 
betere gevoelens verstikt , en zoo was onze handel en wandel in Indië 
hoe langer hoe kleinzieliger geworden. Voerde Holland eenmaal een 
bezem in den mast, van 1750 — 1 800 had men als symbool wel een trek- 
schuit kunnen kiezen , met een neepjeskapje in top : Batavia was gaan 
gelijken op een Hollandsch hofje, in plaats van op eene vrije koop- 
stad en geheel Indië werd met angstvallige vrees voor de wereld 
gesloten gehouden. Voor natuuronderzoekers was men bang; ze liepen 
groot gevaar te vallen onder de strenge ordonnancie van 19 Dec. 1777 , 
inhoudende dat zij , die zonder compagnie’s verlof op Java reisden »voor 
vagebonden of landloopers zullen worden gehouden en van geen de 
minste privilegiën in den burgerstaat zullen jouisseeren , doch veeleer , 
dat de officieren van justitie op hen ten strengste zouden vigileeren 
en zonder eenige conniventie zouden procedeeren”. ^ 
^ Al wil men ’t niet meer met dezelfde woorden zeggen, feitelijk is dit ia Ned. 
Indië nóg zoo , zelfs op het beschaafde Java , ’t geen ons niet zelden onvriendelijke be- 
oordeelingen in ’t buitenland bezorgt van reizigers , die aan meer vrijheid gewend zijn. 
