KUHL EN VAN HASSELT. 
17 
studiiin zijn in 1820 te Frankfort a. d. M. verschenen als 
vergleichenden Anatomie y von Dr. h. kühl und Dr. j. c. van Hasselt. 
Niet alleen in hun arbeid , ook in hun verpoozing waren kühl en 
van HASSELT als Vrienden trouw vereenigd. Later, op Java , zullen zij , 
’s avonds in de eenzaamheid der tropische wouden , zeker vaak herdacht 
hebben eene voetreis, in de vacantie van 1818 tezamen naar Duitsch- 
land ondernomen, naar Bremen , waar de botanicus treviiianus hen 
in stad en omgeving rondleidde , naar Berlijn , waar de anatoom 
iiUDOLPHi en de zoöloog lichtenstein hun de schatten van hun museum 
toonden en de beide vrienden ook in hun huiselijken kring ontvin- 
gen , naar Halle en Leipzig , en toen naar het liefelijke Jena, waar 
de groote natuurphilosoof loeenz oken hen boeide , oken , die als 
»Jenenser Profet” de voorganger van onzen eenst haeckel was. Ten 
slotte was de reis naar Hanau gegaan , daar kühl zich niet het genoegen 
ontzeggen wilde zijn vriend van Hasselt ook in zijne vaderstad en 
in zijn ouderlijk huis binnen te leiden , om daarna nog naar Heidel- 
berg te trekken , waar kühl’s leermeester von leonhaed professor in de 
mineralogie geworden was en hij nog een ander goed vriend vond 
in den hoogleeraar tiedemann , (boie was toen diens assistent) , 
die voor kühl en van Hasselt eenige weken in zijn laboratorium 
een leerzaam »privatissimum” hield over de anatomie der onge- 
wervelde dieren. 
Verrijkt in kundigheden , keerden kühl en van Hasselt met een 
kostelijken schat van herinneringen in Groningen terug , van Hasselt 
om nu ijverig zyne medische studiën te hervatten , kühl naar zijn 
werk in ’t museum. Een der daar door hem verrichte bezigheden was 
de determinatie, niet alleen van de voorwerpen van het Groningsch 
kabinet, dat onder van swindeeen van dag tot dag in beteekenis 
toenam , doch ook van enkele oudere zoölogische plaatwerken , die 
KÜHL bij iedere afbeelding voorzag van den juisten naam , naar den 
toenmaligen stand der wetenschap. Het bewerken van een dergelijke 
»clavis” of »index’’ eischt in vele gevallen een niet gering systema- 
tisch talent en veel kritische gave, — terwijl men bovendien moei- 
lijk dieren in afbeelding kan herkennen, die men niet op een of 
andere wijze al vroeger goed in ’t geheugen geprent heeft. Zoo deter- 
mineerde KÜHL alle amphibiën in den Thesaurus van seba en de vogels 
in het groote gekleurde plaatwerk van buefon en daubenton. Laatst- 
genoemde index , aanvankelijk slechts voor ’t gebruik in het Groningsch 
museum bestemd, is in 1820 bij j. oomkens in druk uitgegeven , onder 
