OVER DE KLEINSTE STOFDEELTJES 
DOOR 
G. J. W. BREMER. 
Helmholtz zegt in zijne verhandeling over het behoud van arbeids- 
vermogen : »Das endliche Ziel der theoretischen Naturwissenschaften 
ist also die letzten unveranderlichen ürsachen der Vorgange in der 
Natur aufzufinden.” 
Hiermede is bedoeld dat het streven der natuuronderzoekers gericht 
moet zijn op de verklaring der natuurverschijnselen uit de algemeene 
eigenschappen der stof, die het wezen der stof bepalen. Wat is ons echter 
omtrent het wezen der stof bekend? Schopenhauer zeide daaromtrent : 
»Gij gelooft eene doode , d. w. z. passieve materie zonder eigen- 
schappen te kennen , omdat gy al datgene meent werkelijk te 
verstaan , wat gij op mechanische werking kunt terugbrengen.” 
»Zoodra wij echter, zelfs in de mechanica, verder gaan dan het zuiver 
mathematische , zoodra wij tot de ondoordringbaarheid , of vloeibaar- 
heid of gasvormigheid komen , staan wij reeds voor uitingen , die ons 
even geheimzinnig zijn als het denken en willen van den mensch , 
dus voor het direct ondoorgrondelijke : want dat is iedere natuurkracht. 
Waar blijft nu die materie, die gij zoo intiem kent en verstaat , dat 
gij alles daaruit verklaren, alles daartoe terugbrengen wilt?” 
De denkbeelden der ouden omtrent het wezen der stof kunnen 
voor ons slechts historische waarde hebben ; ook die van aristoteles, 
al moesten galilëi en descartes in de 17e eeuw ook nog hevigen 
strijd voeren tegen de aanhangers van zijne leer. 
Wel is echter van beteekenis de voorstelling , die een ouder tyd- 
