36 
OVER DE KLEINSTE STOFDEELTJES. 
genoot van aristoteles , n.1. democritus , van de samenstelling en de 
werking der stof gegeven heeft , omdat zg geacht kan worden de bron 
te zijn, waaruit onze tegenwoordige ziens wy ze is voortgesproten. Vol- 
gens hem is al het worden eene verandering in de samenstelling der 
dingen. De natuurlicliamen bestaan uit oneindig kleine , ruimte vullende , 
ondeelbare deeltjes, die hy atomen noemde. Deze atomen onderschei- 
den zich van elkaar slechts door grootte en vorm , welke met de 
verschillende groepeering de qualitatieve verschillen der voorwerpen 
veroorzaken. Hij ziet in de verschillende zwaarte der atomen en in 
het streven tot vereeniging van gelijksoortige deeltjes de krachten , 
die als oorzaak van beweging beschouwd moeten worden. 
Deze theorie werd in de 17e eeuw weer opgevat door gassendi. 
Hoe verward echter zijne denkbeelden nog waren blijkt wel daaruit , 
dat hij bijzondere atomen aannam voor licht, warmte, koude, reuk, 
smaak en gehoor. 
De atomistische theorie werd bestreden door descartes (1596 — 1650). 
Deze groote denker heeft eene theorie over de constitutie en de 
grondbewegingen der stof opgebouwd, die voorzeker bewonderens- 
waardig is, hoewel zij niet bestand bleek te zyn tegen de aanvallen 
van NEWTON , wiens theorie omtrent de onderlinge attractie van stof- 
deeltjes tot zulke schitterende resultaten geleid had. Descartes zegt, 
dat stof de zaak is, die voor haar bestaan niets anders noodig heeft. 
»Per substantiam nihil aliud intelligere possumus, quam rem quae 
ita existit, ut nulla alia re indigeat ad existendam.’^ Deze definitie 
zegt niets anders dan dat stof het zelfstandig bestaande is. Daarin 
vinden wij echter niet het criterium voor herkenning van stof. Dit 
begreep descartes ook; daarom liet hij er dadelijk op volgen: Wan- 
neer men alles wegdenkt , wat niet tot het wezen der materie behoort, 
dan blijft de uitgebreidheid als noodwendige eigenschap over. 
Daar de natuur der stof alleen daarin bestaat , dat zij een ding is, 
dat zich in lengte , breedte en dikte uitstrekt , besluit hij , dat er 
geen verschil is tusschen de stof en de ruimte , die zij inneemt. Hij 
zegt: »De ruimte, of de innerlijke plaats, en de daarin bevatte 
stoffelijke zelfstandigheid verschillen ook niet in de zaak , maar alleen 
in de wijze, waarop zij door ons begrepen wordt.” 
Hij erkent, dat tegen deze opvatting twee tegenwerpingen gemaakt 
kunnen worden. 
Ie. Eene stof kan zich uitzetten of inkrimpen , zy heeft dus 
geen constanten inhoud. Bij de uitzetting stelt hij zich echter 
