OVER DE KLEINSTE STOFDEELTJES. 
37 
voor , dat er stof bijkomt, die van buiten in de poriën der stof dringt, als 
water in eene spons. Bij inkrimping gaat het natuurlijk omgekeerd. 
Het tweede bezwaar zou gelegen zijn in het bestaan eener ledige 
ruimte. Descartes verklaart echter eene uitgebreidheid zonder stof, 
eene ledige ruimte voor ongerijmd. De wanden van een absoluut 
ledig vat zouden samenvallen. Waar ruimte is , is ook materie. Daarom 
kunnen er ook geen atomen zijn ; want evenals de ruimte tot in het 
oneindige deelbaar is, zoo moeten de lichamen het ook zijn. Wel 
neemt hij aan , dat God zekere stofdeeltjes in dezen zin ondeelbaar 
gemaakt heeft , dat geen schepsel in staat zou zijn ze te verdeelen , 
maar in hun aard zijn zij toch deelbaar. Deze denkbeelden van descartes 
nemen wij niet meer aan , maar toch zijn de denkbeelden over het 
wezen der stof ook thans nog niet zoo klaar, of het is nog wel van 
belang de vraag te stellen : uit welke werking wij meenen te mogen 
besluiten tot het bestaan eener materie. 
De beteekenis dezer vraag wensch ik toe te lichten door uwe 
aandacht te vestigen op de verschijnselen, die ik u nu zal toonen. 
U ziet hier een toestel , waarmede bewezen kan worden , dat de 
bekende inductie werking van de electriciteit afhankelijk is van de 
stof, waardoor heên deze werking plaats heeft. Het is door faraday 
samengesteld , maar pasklaar gemaakt voor onze betere hulpmiddelen. 
Het bestaat uit drie cirkelvormige messingplaten A, B en (7, ieder 
op een isolterenden voet van glas. A en G zijn verschuifbaar ten 
opzichte van de vaststaande , middelste schijf B. Deze is verbonden 
met de eene pool eener zuil van Zamboni uit 2200 elementen van 
goud- en zilverpapier vervaardigd. De andere pool der zuil is met 
den grond verbonden. De platen A en G zijn met de beide kwadran- 
tenparen van een electrometer van Thomson verbonden. De elec- 
trische lading van B induceert op en G evenveel electriciteit , 
wanneer deze evenver van A afstaan. De vleugel van den electro- 
meter is dan symmetrisch geplaatst ten opzichte van de even sterk 
geladen kwadranten van den electrometer. Schuift men nu echter bijv. 
A dichter naar B toe, dan wordt daarop meer electriciteit geïndu- 
ceerd en het met A verbonden kwadrantenpaar sterker electrisch. 
Hierdoor gaat de vleugel afwijken , hetgeen blijkt uit de verplaatsing 
van het lichtbeeld , dat door weerkaatsing van , op een met den vleugel 
verbonden spiegeltje, geworpen lichtstralen gevormd wordt. Verwijdert 
men daarentegen A van B , dan wijkt het lichtbeeld naar den tegen- 
overgestelden kant af. 
