42 
OVER DE KLEINSTE STOFDEELTJES. 
niets meer uitwerkte , maakte hij gebruik van eene pers , totdat ten 
laatste het water als een fijne dauw door het lood heêndrong. Uit 
de afplatting berekende hij zelfs de samenpersing van het water. 
In de verhandelingen der Accademia del Cimento van het jaar 1667 , 
dus 47 jaren later, is dezelfde proef met een zilveren bol beschreven. 
De proef van amagat met den stalen cylinder bewees de poreus- 
heid van staal. 
De samendrukbaarheid en de poreusheid moesten leiden tot het 
aannemen van discrete stofdeeltjes. Dat deze niet voor verdeeling 
vatbaar zouden zijn is eene hypothese, die reeds door democritus 
gesteld is en die in het begin dezer eeuw ook vrij algemeen werd 
aangenomen. Toch heeft men toen pas het recht gekregen die hypo- 
these te stellen door de feiten, die dalton aan het licht bracht in zijn 
werk »A new system of Chemical phiiosophy”, dat in 1808 ver- 
schenen is. Dalton wordt daarom ook geacht de grondlegger te zpn 
van de atomistische theorie. Hy kwam daartoe door zijne ervaring 
dat wanneer twee lichamen zich chemisch verbinden in meerdere ver- 
houdingen , deze altijd kunnen uitgedrukt worden door eenvoudige 
veelvouden met geheele getallen. 
De verklaring van dit feit vond hij door aan het atoom van elk 
element een bepaald, on veranderlijk gewicht toe te kennen. Wanneer 
men zich dan voorstelt , dat de scheikundige verbindingen gevormd 
worden door by een voeging van atomen, dan kan men zich volkomen 
rekenschap geven van de feiten. De atomen der elementen vormen 
alzoo door hunne samenkoppeling het kleinste stofdeeltje dat bestaan 
kan, dat wij molecule noemen. Eene molecule bestaat dus gewoonlijk 
uit meer dan één atoom , somtyds , vooral bij de koolstof houdende 
verbindingen , uit zeer vele atomen. ^ 
Het is nu mijn voornemen u eenigermate een denkbeeld te geven 
van hetgeen de moderne wetenschap omtrent die moleculen geleerd 
heeft en wel bepaaldelyk de verschynselen te toonen , die ons in staat 
stellen de grootte der moleculen te schatten. Het zal dan blijken. 
^ Toen het bovenstaande geschreven werd , was de nieuwe beschouwing over het ont- 
staan der atoomtheorie, naar aanleiding van de door ROSCOE eu HARDEN gevonden 
handschriften , nog niet bekend. Zie dienaangaande R. S. TJADEN MODDERMAN, „Over den 
historischen samenhang tusschen DALTON’s atoom-theorie en de wet der veelvuldige 
evenredigheden”, Album der Natuur 1902, p. 334. Voor den gang van mijn betoog is 
dit overigens van geen belang. 
