OVER DE KLEINSTE STOFDEELTJES. 
55 
zoodat deze 26 trillioen moleculen ook in 1 mM^ zich kunnen bevinden. 
Om eenigermate duidelijke voorstelling van dit getal te verschaffen 
wendde crookes by eene voordracht voor de British Association in 
1879 het volgend hulpmiddel aan. Hy toonde zijnen toehoorders een 
glazen bol van omstreeks 1 liter inhoud , waaruit de lucht tot op 
1 millioenste deel na verwijderd was. Door middel van eene elec- 
trische vonk boorde hij een klein gaatje in den glaswand. De lucht 
stroomde weer naar binnen -en vulde den ballon weer in betrekkelijk 
korten tijd. Stelt u nu voor, zegt hij, dat per secunde 5.000.000 
moleculen naar binnen dringen , hoelang zal het dan duren eer de 
ballon gevuld is. 
26000 trillioen kan de ballon bevatten, maar 26000 billioen 
waren er nog in, dus 26000 X 999999 billioen' moeten naar binnen 
dringen. 
Een dag heeft 86400 seconden. Naar onze voorstelling zouden er 
dan 86400 X 5 000 000 per dag of 3657^ X 86400 X 5 000 000 
in één jaar ingaan. Welnu wij vinden op deze wyze, dat het 164 800 000 
jaren of 164 8000 eeuwen zou duren eer de ballon vol was. 
Hiermede ben ik aan het einde mijner taak gekomen. 
Het komt my voor , dat de uitkomsten , die het natuuronderzoek 
op dit gebied verkregen heeft, het bewijs leveren hoe men door 
logische gevolgtrekkingen te maken uit goed gestelde hypothesen , 
die op nauwgezette wijze aan de waarneembare feiten getoetst zijn , 
een antwoord kan krijgen op vragen , die op het eerste gezicht onop- 
losbaar schijnen. 
Op die wijze is reeds veel tot stand gebracht in de natuurweten- 
schap , en zal voorzeker nog veel opgehelderd worden , dat ons nu 
duister voorkomt. Moge dan ook waar zijn hetgeen du bois-reymond 
in eene rede, voor de academie van wetenschappen te Berlijn in het 
jaar 1870 gehouden, verklaarde: 
»Die Physiologie ist zwar die Wissenschaft von den naheren 
Bedingungen des Bewusstseins in der Welt , doch ist leicht zu zeigen 
dass es nie gelingen kann , auch nur die ersten Stufen des Bewusst- 
seins, Lust und ünlust, denkend zu begreifen” zoo oordeel ik toch, 
dat de natuuronderzoeker zijn weg stap voor stap moet vervolgen , 
zonder te vragen naar de grens van het gebied , waarin zijn blik 
niet zou kunnen doordringen. Hij boude zich aan het woord van 
HELMHOLTZ : 
