G4 
KÜHL 1:N van HASSELT. 
toen nog onbewoond , in onzen tijd met Javanen bevolkt en onder 
Engelsch bestuur gebracht. Wat van hunne beschrijving »a vol d’oiseau” 
van Madeira gezegd is, n.1. dat kuhl en van Hasselt met groote 
scherpte en volledigheid hun natuurwaarnemingen deden en te boek 
stelden, geldt ook van hun eerste bericht over deze koraal-eilanden, 
dat in de Letterbode van 1822, I, blz. 82, alsmede in de almanak 
der Groningsche akademie voor 1823, bid. 35, weer te vinden is.. 
In het laatst van December 1820 zetten onze vrienden te Batavia voet 
aan wal , na reeds in Bantam het eerst voor eenige oogenblikken den 
Javaanschen bodem betreden te hebben , lang genoeg echter om 
daar aan het strand allerlei vreemde conchyliën machtig te worden. 
Zoo hadden dus kühl en van hasselt het land hunner bestemming 
bereikt ! Te Buitenzorg ontving hen zeer vriendelijk de gouverneur-gene- 
raal Baron van der capellen , die van den beginne af werkelijk veel ge- 
voelde voor deze enthousiaste natuuronderzoekers , al moet hij wel eens 
het hoofd geschud hebben bij hun drukken ijver. »De rust is uit 
God, maar de haast is uit den Booze” zegt een Oostersch spreek- 
woord , dat helaas nóch kühl nóch van hasselt in Indië begrepen 
hebben. In de eerste maanden ging alles goed en vonden zij al te 
Buitenzorg overvloed van werk in hunne onmiddellijke omgeving. 
Er viel voor hen letterlijk nog alles te doen ; want Java had nooit 
het voorrecht gehad een man te bezitten , die tijdig voor dat 
eiland gedaan had, wat al 150 jaar vroeger de groote rumphius 
ten opzichte der Molukken deed , n.1. de verrichting eener algemeene 
floristische en faunistische landopname. 
Wel zelden is er op Java eene expeditie geweest, waar ijver, 
talent en toewijding zoo prachtig samenwerkten als bij dit viertal. 
Geen dag ging voorbij , waarop zij niet eenige nieuwe soorten 
of geslachten beschreven of af beeldden. Zij verzuimden ook niet, 
met prof. reinwardt overleg te plegen, alsmede met den Fransch- 
man p. diard, een reiziger , half geleerde en half gelukzoeker , die 
op Sumatra eerst in dienst van raffles gestaan had en later door ons 
gouvernement gesteund werd. Van alles , wat zij vernamen van deze 
beide natuuronderzoekers,' die door hun langer verblpf in Indië in 
sommige zaken natuurlijk meer ervaring hadden, werd zorgvuldig 
aanteekening gehouden. Ik laat hier als zeldzaam document een 
dergelijke notitie, door kühl geschreven en onlangs onder zijne 
papieren teruggevonden , in haar geheel volgen. 
