KUHL EN VAN HASSELT. 
75 
zelf te komen , de komst van de haan kan bespoedigd worden. Het 
is uw vriend, die u dezen dienst niet alleen voor zichzelf verzoekt, 
maar voor het algemeen doel , hetwelk wij beiden beoogen , de uit- 
breiding der wetenschap , waaraan wij ons leven gewijd hebben.” 
Geen wonder, dat de goede van hasselt aldus klaagde en dat, 
alleen en verlaten in de Javaansche wildernissen, de last van zijne 
wetenschappelijke verplichtingen dien trouwen arbeider wel haast al 
te zwaar drukte. 
Naarmate van hasselt’s gezondheid afnam, nam echter zijn ijver 
nog toe , als voelde hij den aandrang, vóór zijn dood van zijn eigen 
en vooral ook van zijns vriends levensarbeid te redden wat er nog 
te redden viel. Brief op brief kwam naar Europa met de resultaten 
zijner onderzoekingen , die door prof. van swinderen in de Letterbode , 
zoowel als in het Duitsche tijdschrift Isis van oken en in het 
Fransche Bulletin van ferussac , den geleerden werden medegedeeld. Uit 
dezen tyd dateeren o. a. zijne onderzoekingen over den bloedsomloop 
bij het geslacht Salpa, en over de polymorphie van Physalia megalista. 
In Augustus 1822 toog van Hasselt met den pas herstelden van 
KAALTEN naar Bantam. Daar , in ’t onherbergzame en weinig bewoonde 
binnenland , heeft hij het nog een jaar uitgehouden, er aanvankelijk 
zelfs eene vrij goede gezondheid genoten en een aantal belangrijke 
onderzoekingen ingesteld : trouwens nog nimmer was een natuur- 
vorscher in die ook thans nog door Europeanen schaars bezochte 
gewesten doorgedrongen. In de Letterbode van 1823 (I, 315; II, 
130, 230) komen brieven voor van van hasselt aan temminck , d. 
Tjikandi 29 Dec. 1822, over ichthyologische studiën, o. a. over 
eene nieuwe Hemirhamphus-^ooxi (djoelong-djoelong) , en een brief aan 
VAN SWINDEREN, d. Serang 1 Febr. 1823 , over nieuwe amphibiën. 
Een volgend schrijven aan zijn Groningschen leermeester, d. Tjaringin 25 
Mei 1823, dat in hetzelfde tijdschrift van 1824 (I, 20) verscheen, handelt 
over zpne ontdekkingen in ’t gebied der mollusken. Aan een oponthoud 
van eenige weken in de baai van Anjer had hij een rijken schat van 
weekdieren te danken ; deze baai is n.1. rondom door koraalbanken 
omzoomd en op deze ging van hasselt dagelijks gedurende de ebbe waden, 
om in de ondiepe plaatsen te verzamelen zyne vele nieuwe geslachten 
of soorten van Doris , Eolidia , Placobranchus , Abrancha , Dermatobranchus, 
Phyllidia , enz. Ook op botanisch gebied was deze Bantamsche reis 
zeer vruchtbaar. Een overzicht dienaangaande gaf hij in een lan- 
gen brief aan zijn vriend w. de haan {Letterbode 1824 I, 227), 
waaraan het volgende ontleend is: 
