88 
KUHL EN VAN HASSELT. 
aan het doorzoeken toog der my aanvankelijk onbekende papieren : 
losse botanische aanteekeningen van allerlei formaat , soms aan de 
keerzijde van oude brieven geschreven. Met klimmende belangstelling 
en groote ontroering werd het mij allengs duidelijker , dat ik schrif- 
turen van KUHL en van hasselt voor mij had en de nacht was 
voorbij , eer ik kon besluiten , de lezing en schikking van dien bun- 
del te staken. 
Later heb ik deze aanteekeningen teruggezonden naar het archief 
van ’s lands plantentuin te Buitenzorg , dat nog meer papieren van 
hen bezit. Kuhl en van hasselt’s werk behoort daar thuis en vroeg 
of laat zal er toch wel een tijd komen , waarin er te Buitenzorg 
weder iets aan systematische botanie gedaan wordt. Een paar aardige 
aquarellen van keultjls, van planten op Madeira verzameld, zijn te 
Haarlem gebleven. Het manuscript der fungi van van Hasselt berust 
met nog eenige andere aanteekeningen in ’s Rijks Herbarium te 
Leiden ; de tegenwoordige beheerder van die instelling , prof. j. m. 
JANSE , had de welwillendheid mij van deze handschriften inzage te 
verleenen. De hiervoren medegedeelde notitie over een bezoek bij 
REiNWARDT is uit den Leidschen bundel. Als bewijs van kuhl’s 
vérziend wetenschappelijken blik zij nog vermeld , dat ik onder zyne 
papieren een opstel vond over de mogelpkheid der kinacultuur op 
Java, reeds vóór zijn vertrek naar Indië , in 1820, geschreven. 
Met weemoed zegt men het nu nog van swinderen na: » welke 
diensten kon de wetenschap niet van hem en van Hasselt verwacht 
hebben , zoo God hun het leven gespaard had !” ’t Is waar , dat zij 
zichzelven niet gespaard hebben, maar konden zij het? Verbiê de 
lava dat zij gloei. . . . 
Ik ben aan ’t eind gekomen van de taak , die ik mij gesteld had : 
het leven te schetsen van twee onzer uitnemendste en ongeluk- 
kigste Indische natuurvorschers. De tijden veranderen en met de 
tijden de eischen van wetenschappelijken arbeid. Kostelijk echter zal 
steeds blijven de algeheele toewijding aan een verheven levensdoel, 
het getrouw zijn tot in den dood. Van zulk een trouw getuigt de 
episode kuhl en van Hasselt. Moge in de toekomst diezelfde ideale 
zin niet ontbreken , ook waar het geldt ons Nederlandsch-Indisch 
natuuronderzoek ! 
