KRACHT NAAR KRUIS VOOR ALPENBLOEMEN. 
369 
periode helmdraden slapper worden , en helmknoppen , die eerst vast 
aaneensloten en door insecten wilden zijn vaneengescheiden , van 
elka&r gaan en hun stuifmeel laten vallen op den stamper van de 
eigen plant. Bij andere , vooral schotel- en trechtervormige bloemen , 
valt het stuifmeel op de kroonbladeren en brengt bij tijdelijke slui- 
ting der bloemen zelfbestuiving teweeg. Een anderen keer zal in den 
loop der bloeiperiode de bloem haar helmdraden verlengen en terwijl 
aanvankelijk met het oog op de kruisbestuiving de stempel boven 
de helmknoppen uitstak , zullen in het laatst de volgende helmdraden 
hun helmknoppen vol stuifmeel op één hoogte hebben gebracht met 
den nu gemakkelijk van eigen stuifmeel te voorzienen stempel. 
Nog in andere bloemen openen zich de helmknoppen aanvankelijk 
buitenwaarts, om, als insecten bezoek uitblijft en ’t stuifmeel niet 
wordt weggehaald, zich naar binnen te krommen, opdat het stuifmeel 
den eigen stamper kan ten goede komen. Dan voeren ook de styl en 
stempel vaak bewegingen uit , om door het afhalen van ’t stuifmeel 
uit de eigen helmknoppen nog op het laatst bevruchting door autogamie 
mogelijk te maken. Soms zal de stijl zich verkorten en een andere 
maal zal hij zich verlengen , al naar gelang de helmknoppen lager of 
hooger in de bloem zijn geplaatst, om ’t stuifmeel en den stempel 
met elkaar in aanraking te brengen , en ook wel buigen zich op ’t 
laatst van den bloei de stempelarmen met hun kleverig weefsel , dat op 
stuifmeel wacht , naar buiten over en voorzien zich van het pollen , 
’t welk op den buitenkant van den styl was afgezet. 
Ja , zelfs bewegingen der kroonbladeren zelve , sluitingsbewegingen , 
verlenging ook, kunnen erop zijn berekend, ’t uit de helmknoppen 
erop gevallen stuifmeel by de eigen stempels te brengen , en stand en 
richting van de bloemstelen werken er niet zelden ook toe mee , door 
aan de bloemen zulk een houding te geven , dat het stuifmeel uit de 
helmknoppen gemakkelijk valt op den eigen stempel. In mooie samen- 
werking doen zich menigmaal bewegingen en krommingen voor van 
bloemstelen en meeldraden en stijlen , waarbij steeds als hoofddoel 
kruisbestuiving door insecten in het oog wordt gehouden , maar 
waarby toch tevens al direct gezorgd is, dat, mochten insecten uit- 
blijven , de plant zich redden kan met zelfbestuiving , waarbij ’t re- 
sultaat , de voortbrenging van kiemkrachtige zaden , niet minder zeker 
wordt bereikt dan bij de kruisbestuiving. 
Er is geen einde aan de reeks van interessante verschijnselen , die 
in zake de zelfbestuiving by de planten vallen waar te nemen , en 
