390 
DE VENEN IN OOSTELI.TK DRENTHE. 
of het eene 16 voets, 20 voets of 24 voets put in de breedte is 
en wordt de lengte in bonken opgegeven. Over de diepte van het 
veen wordt geene bepaling gegeven. Het veen te Nieuw Buinen en in 
de naburige Monden wordt uitgegraven tot op het zand ; en de belang- 
stellenden hebben dit vooraf kunnen onderzoeken door de diepte 
te meten van den veenput in het voorafgaande jaar reeds gegraven , 
of door het indringen van een maatstok in het veen , dien men ge- 
makkelpk tot op het zand daarin steekt en die dan , als hij geen 
scherpe punt heeft , niet verder naar beneden dringt. Zoo is de be- 
langstellende huurder in staat om over de waarde van 'het te huur 
aangeboden veen te kunnen oordeelen. 
De veenputtenverhuringen brachten veel geld in handen der Drent- 
sche veeneigenaren. Jaarlijks werden zij gehouden en veel veen werd 
op die wijze aan huurders gebracht. Vooral na 1880 namen deze 
veenputtenverhuringen zeer toe. De veenexploitatie had bij den aan- 
vang verbazend veel geld gekost wegens het doen graven van kana- 
len en wijken of zijkanalen , hetgeen menig Drentenaar had doen 
besluiten zijn veen , niet de veenputten maar de geheele perceelen 
van 10 tot 14 H. A., te doen verkoopen, waardoor menig perceel 
in het bezit van meer ondernemende verveners kwam. Anderen , die 
hun veen niet verkocht en de kosten van het kanaalgraven gedragen 
hadden , belastten nu der zake kundigen met het beheer van hun veen. 
Deze zoogenaamde onderbazen waren vóór de invoering onzer drank- 
wet tappers en behielden later het vergunningsrecht, richtten een 
kruidenierswinkel en soms kleine manufactuurzaken op en noodzaak- 
ten het werkvolk , dat door hen betaald werd , zyne behoeften aan te 
koopen in hunne winkels, waardoor de zoo berucht geworden ge- 
dwongen winkelnering ontstond. Die winkelnering had echter ook dit 
voordeel , dat de veenarbeidersgezinnen in de wintermaanden werden 
geholpen en heeft alzoo , door het verleenen van crediet , veel ge- 
daan tot voorkoming van armenzorg. Zelfs zwakken en weduwen 
werden geholpen, die in het voorjaar allicht nog eenige werk- 
zaamheden konden verrichten , om daarbij de in den winter gemaakte 
schulden geleidelijk af te doen. De schaduwzijde van die winkelnering, 
welke nog hier en daar bestaat maar in de laatste jaren minder druk- 
kend is geworden , bestond vooral in de hooge noteering van de prijzen 
van de artikelen ; want niet zelden betaalde het gezin van den veen- 
arbeider 15 tot 20 procent meer, dan er voor dezelfde waren in de 
winkels der Drentsche dorpen betaald werd. 
