DE VENEN IN OOSTEETJK DRENTHE. 
391 
De vaak wisselende prijzen van de fabrieksturf en den haardbrand voor 
de steden waren vaak oorzaak dat menige vervening door de tusschen- 
komst van die onderbazen geen voordeel opleverde , en dit gaf een 
kracbtigen stoot tot het toenemen van de bovenbedoelde veenverhurin- 
gen. De jaarlijkscbe werkstakingen na 1884 maakten de uitkomsten 
voor veeneigenaren nog onzekerder; daardoor werden vele veenarbeiders, 
die tot nog toe voor anderen gewerkt hadden , huurders , die voor 
eigene rekening werkten en enkele arbeidersgezinnen in hunnen dienst 
namen. Telken jare traden meer huurders van veenputten op en werd 
meer veen aangeboden. Het crediet in de venen nam een vroeger 
ongekenden omvang aan , de werkstakingen werden wel herhaald , 
doch met elk jaar zwakker van beteekenis , de gedwongen winkel- 
nering nam niet meer toe , het drankmisbruik verminderde ; want de 
bepalingen , volgens welke elke onderbaas voor rekening van zijn 
patroon op elk dagwerk turf en op eiken te vergraven veenput eene 
bepaalde hoeveelheid sterken drank boven het loontarief uitkeerde , 
kwamen in verval , temeer nog , daar ook het graven van wijken of 
zijkanalen in de Buiner- , Ekslöer- en Valtermonden , waarbij ver- 
bazend veel sterke drank gedronken werd , nu voltooid was. 
De veenputtenverhuringen zijn in de gemeente Borger onbekend 
geworden , wijl er al het veen (behalve het binnenveen) vergraven is. 
In de Ekslöer- en Valthermonden bestaan zij nog en in den Weer- 
dingermond wordt veel meer baggelaar dan lange turf bereid voor 
rekening van eigenaren , die er wonen en zelve het toezicht houden 
over het werk der vervening. De winkelnering heeft zijn grootste 
kracht verloren, doordien vele verveners geen winkeliers meer zijn en 
er door verbetering van verkeerswegen vele koopwaren en winkel- 
artikelen worden aangevoerd door venters met hand- of hondekarren. 
Er kwamen vroeger jaarlijks duizende veenarbeiders uit Friesland , 
uit Duitschland en van elders in de bovengenoemde venen, die veel 
kracht bij zetten aan de werkstakingen , wier aantal aanmerkelijk is 
verminderd , terwijl het aantal ingezetenen er is vermeerderd. 
Niet minder dan de veenverhuringen waren de veenverkoopingen 
vaak zeer geanimeerd , en vaak hadden zij tegelijk met de verhurin- 
ringen plaats. Er bestaat tweeërlei wijze van verkoop , nl. die waarbij 
alleen het veen verkocht wordt en niet de »dalgrond’^ waarop de 
veenlaag ligt en die waarbij beide tegelijk worden verkocht. De 
afzonderlijke verkoop van dalgrond is eerst van lateren tijd ; want 
vroeger kende men aan die gronden niet de hooge waarde toe, 
