WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
87 
schijnsel van de aanbeveling eener gewoonlijk reeds bekende methode, waarbij 
men zelf, hetzij leek of medicus, van neurasthenische kwalen vei lichting vond, 
en die nu voortaan voor alles het eenige ware, de panacee, zijn moet. Daarbij 
genieten de medici gewoonlijk ruimschoots van het odium medicum. Zoo ook 
hier. Even natuurlijk is het volgens zulke schrijvers absoluut onnoodig, eenig 
geneesmiddel te slikken : „zal het publiek dan nooit leeren begrijpen , dat al die 
voorgeschreven middelen en middeltjes slechts dienstbaar zijn om de beurs van 
doctoren en apothekers te spekken? (p. 20)”. Op dit thema wordt voortgebor- 
duurd. Laboratorium-onderzoek en, naar wij meenen, te voelen vivisectie zijn uit 
den booze, een boer kan wel zeggen wat noodig is. Anders bismarck, die den 
dood zijner voorgangers aan de duffe kamers der ambassade toeschreef (p. 72). 
Zulk een misschien vernuftig gezegde geldt in dat boekje als wetenschappelijk 
bewijs. De mensch moet „er in chronische ziekten naar streven zijn lichaam 
door wilskracht te beheerschen en zulks te krachtiger, naarmate zijn stoffelijke 
ondergang meer nabij is”. Hoe moet de arme doen, wiens wilskracht verzwakt 
of verlamd is? Hoe de toevallijder? Hoe de malariazieke ? Hoe de chronische 
hartlijder? Hoe de lijder aan hersengezwel ? Kan men daarvan zichzelf door wils- 
kracht genezen? Weet Schrijver, die alleen prophylactisch en bij chronische 
ziekten zichzelf-beheerschend wil optreden, hoe men zich bijvoorbeeld voor het 
z. g. acute gewrichtsrheumatisme kan vrijwaren , en hoe voor het daaruit vaak 
resulteerend chronische hartlijden? Hoe men zich vrijwaren kan voor pokken, 
ook als iedereen zich nooit had willen onderwerpen aan proeven met vaccine, 
een der „brouwsels”, waarvan men de nawerking toen ook niet kende? Waarom 
gedenkt Schrijver niet, die zoo te velde trekt tegen alle officiëele weterij , als 
niet terstond het juiste getroffen wordt („men bedenke eens, hoe de leer der 
micro-organismen tal van schaapskoppen heeft doen draaien [p. 58])”, dat zijne 
als het ware nieuwe uitweiding over de noodzakelijkheid van onverteerbare be- 
standdeelen in het voedsel (p. 152) al lang reeds door „officiëele” geleerden 
duidelijk uiteengezet is, o. a. in stokvis’ Voordrachten over Geneesmiddelleer, TL- 1. 
p. 171, 1893, een boek waarin tevens te vinden is hoe voorzichtig en hoe be- 
redeneerd door de geneesheeren betrekkelijk weinige geneesmiddelen worden voor 
geschreven? Voor Schrijver’s rekening blijven de beweringen, dat (p. 24) de 
„zoogenaamde pathogene bacteriën niet buiten het menschelijk lichaam in den 
vorm voorkomen zooals we dien kennen van het individu en de daaruit gekweekte 
reincultures” , en dat „de micro-organismen den kerngezonden mensch niet kun- 
nen deren”. Al volgt men alle voorschriften van licht, lucht, gymnastiek, en 
desnoods vegetarianisme op, wanneer is men kerngezond genoeg om onbekend 
drinkwater (b. v. met typhusbacillen , zooals bij de manoeuvres op de Veluwe 
voor eenige jaren) ongestraft te kunnen gebruiken, of om een tetanus- of etter- 
infectie te negeeren? Hoe rijmt Schrijver zijn beweren dat de mensch en de 
vruchten als het ware voor elkander geschapen zijn? „Het is niet onzinniger 
