58 
BRIEVEN VAN ANTONY VAN LEEUWENHOEK. 
missive”, geschreven door van leeuwenhoek uit Delft, in dato 10 
Juli 1696 aan „den Weledelgestr. Heere, d’ Hr. Nicolaas Witsen, 
President Burgemeester der Stad Amsterdam, etc. etc.” 1, waarin 
gehandeld wordt ,.Dat seker Hoogleeraar heeft tragten te beweeren 
des Aertskloots bewegingen; maar zoodadige stellingen mosten inge- 
trokken werden. Hoe ligt te bevatten is van den Aerdkloot. Het 
voornemen is, in geen verschil dien aangaande met yemant te treden. 
Soo de Aerde stil stond, soo souden de wolken in de lucht niet kon- 
nen blijven hangen, maar op de aarde moeten neder storten. Een 
glase bal, waarin water, lak, en een koegel is, toegestelt, om de 
beweginge van den Aerd-kloot te verbeelden. Van wat maaksel de 
glaze bol is. De koegel inde glase bol verbeeld den Aerde-kloot. Het 
lak de wolken. Snelle ommeloop van de glase bol, en stil staan.” 
Slechts de aanhef van dezen gedrukten brief schrijven wij over. 
Over de proef zelve bewaren we het stilzwijgen. Die aanhef luidt: 
„Eenige jaren geleden wanneer de Ed. Heere Chr. Huygens van 
Zuylighen mij de eer aan dede van te besoeken, raakten onse redenen 
op de beweginge van den Aertkloot, als wanneer ik te voorschijn 
bragt, soo een toegestelde Fles, als hier nevens is gaande * 2 , en wan- 
neer ik de beweginge van de Fles te werk stelde had de geseide 
Heer soo een genoegen daar in, dat ik mij verpligt vond, den selven 
soo een toegestelde Fles te vereeren. Dat hem niet onaangenaam was. 
,,Nu komt in den voorledenen jare seker Hoogleeraar (uit een ander 
landschap) my besoeken, en klaagde, dat syne stellinge die hy op het 
papier hadde gestelt, ende gemeen gemaakt, ontrent de beweginge 
van den Aert-Kloot, soodanige op schuddinge onder andere geleerde, 
of wel die het seggen hadden, hadde gemaakt, dat syne beweringe 
moste ingetrokken werden. 
„Wy in een land woonende, daar we onse gedagten ontrent de 
beweginge van den Aert-Kloot, vrymoedig mogen uitspreken, heb ik 
dikmaal aan de klagten van den geseiden Hoog Leeraar gedacht, en 
eyntelyk voorgenomen dese myne stellinge, waar door ik over eenige 
jaren my selven hebbe tragten te voldoen, op het papier te stellen. 
„Namentlyk, hoe ligt te bevatten is de daaglykse beweginge van 
den Aert-Kloot, en weder in tegendeel, hoe onbegrypelyk het is, dat, 
om soo te spreeken, het Heelal daaglyks van jhet Oosten naar het 
Westen soude omloopen. 
*) Opgenomen in het zesde vervolg der brieven van van leeuwenhoek, 
1697. 
2 ) De flesch vindt men in de gedrukte brieven afgebeeld. 
