60 
BRIEVEN VAN ANTONY VAN LEEUWENHOEK. 
Het uittreksel, waarvan in den brief gesproken wordt, is bewaard 
gebleven en een authentiek stuk geworden, door dat het is geschreven 
in het welbekende handschrift van den ijverigen natuurvorscher. 
,,UEd. aangename van den 30 p October met een boek van nieuwe 
ondervindinge my wel behandigt zynde den 3e deser, en konde ik 
[my] niet onthouden van ter selver stond de bladwyser te door- 
snuffelen, en vooraan vindende getekent de missive pag. 264 daar UEd. 
handelt van de dagelykse omroering, des Aertkloot by my over 35 
jaren vast gestelt (als den alderligsten en begrypelyksten middel om 
het geheele getuyg der planeten en des firmaments, niet als matelyk 
te doen dragen naer advenant de wyd(t)e van hunnen omloop) heb 
ik met de aldermeeste genoegte gevonden het bewys van een zake 
daar ik nog noyt op en had gedogt, te weten waar om de wolken en 
alles wat uyt aarderen (?) op staat, sig soo hoog boven deselve ver- 
heft, welke ik meynde alleen te geschieden door de warmte der 
zonne ofte de onderaartze vieren, die ze uyt der aerden doen opstaan. 
,,Nu leert gy my dat de roeringe der aarde selfs hun doet weg- 
schuyven : en houdet daar by; en dat de sonne de locht verwar- 
mende haer alleen bereyt maakt, om de selve wolken hooger te laten 
klimmen, dan zy doen wanneer de lugt seer kout is. 
„Wanneer ik int jaar 1661 te Parys was vond ik daar in ons Col- 
legie alle de verscheyde wereltgestaltenissen van Ptolemaeus, Tycho 
de Brahé en Copernicus, elckx op zyn wyse ommedraeyende zoo dat 
men op een halve ure konde zien, die algemeyne draey van elkx, 
maar niet en stond my beter aan als [dan] het Halsey — Copernicus 
(onduidelijk geschreven) daar de aarde int midde der schepselen 
blyvende, daaglijks omdraeyde, als op haar spillen, de planeten voorts 
hunne loop doende, de maan in een maant, de sonne in een jaar, 
etc. Sonder dat behoefden allen 24 uren, met een ongelooflijke snel- 
heyt daaglyks te wenden van den Oosten in den Westen; nu ben 
ik met UEd. ondervinding daar meer in bevestigt, ziende het verder 
gemak dat zoodanige aertbe weging brengt. 
„Den Heer wil UEd. nog menige jaar behoeden, enz.” 
* 
* 
Een geheel ander onderwerp wordt door Antony van Leeuwen- 
hoek 1 aangeroerd in den brief van 12 Juli 1695, uit Delft ge- 
schreven, aan een „Hoogh geleerde Heer”. Hij luidt: „UEd. aange- 
name van den 30e Mey is my wel geworden, waar inne gesien, dat 
D Hem werd in de intreerede van Prof. van Oalcar (verslag in het 
Vaderland van 26 September 1905, Avondbl. B.) alle eer gegeven, dat 
hij voor ’t eerst de bacteriën had aanschouwd. 
