200 
BENJAMIN FRANKLIN. 
Te Philadelphia ondersteunde hij geldelijk den eenigen Presbyteri- 
aanschen predikant die er was, maar op de bijeenkomsten verscheen 
hij spoedig niet meer De predikant onderwees de bijzondere leerstel- 
lingen zijner secte en voerde polemiek tegen andersdenkenden. Hij 
had bij franklin afgedaan, »since not a single moral principle was 
incalculated or enforc’d, their aim seeming to be rather to make us 
Presbyterians than good citizens«. franklin stelde toen zelt een ge- 
bedenboekje samen voor eigen gebruik, getiteld : »Articles of Belief and 
Acts of Religiontf. »It was about this timecc, schrijft hij »I conceiv’d 
the bold and arduous project of arriving at moral perfection». 
Hij meende dat — eenmaal wetend wat goed of verkeerd was — 
hij het eene zou kunnen doen en het andere nalaten. Spoedig ech- 
ter heette het: »But I soon found I had undertaken a task of more 
difficulty than I had imagined« . 
Volgens een eigenaardige methode werkte hij aan zijn zedelijke 
volmaking. Hij schreef een 13tal van de voornaamste deugden met de da- 
gen van de week in tabelletjes. Het boekje met deze tabelletjes had hij 
steeds bij zich en met een zwart kruisje teekende hij daarin elke tekort- 
koming ten opzichte van een bepaalde deugd op. »I hoped,« schrijft hij, 
»I should have the encouraging pleasure of seeing on my pages the pro- 
gress I made in virtue, by clearing successively my lines of their spots, 
till in the end, by a number of courses, I should be happy in vie- 
wing a clean book, after a thirteen week’s daily examination. « Zulk 
een methode, om zedelijk tot hooger peil te komen, zal wel geen alge- 
meene toepassing vinden ; maar uit franklin’s handeling te dezen 
opzichte blijkt weder met welk een ijver en ernst hij zijn eigen vor- 
ming ter hand nam. Op zijn ouden dag teekende hij aan, dat hij 
onverbeterlijk was geweest $>with respect to Ordercc, maar toen nog 
was hij van meening, dat hij een beter en gelukkiger mensch ge- 
worden was dan zonder die zelfwaarneming en zelfoefening het ge- 
val zou geweest zijn. Eigenaardig is het, dat zijn kleinzoon later, als 
verontschuldiging voor zijn nalatigheid in het uitgeven der manu- 
scripten zijns grootvaders, o.a. aan voert de wanorde, waarin hij die 
papieren gevonden heeft. Ook las franklin later in zijn diagrammen, 
dat »In reality there is, perhaps no one of our natural passions so 
hard to subdue as pride« . »Disguise it, struggle with it, beat it 
down, stiffle it, mortify it as much as one pleases, it is still alive.cc 
Wij kunnen begrijpen, dat uit den man, die langs den natuurweten- 
schappelijken weg der inductie door zelfwaarneming tot uitspraken kwam 
op zedelijk gebied, de moralist groeide, die hij later in zijn beroemden al- 
manak, »Richard Saunders or Poor Richard’s Almanacd toonde te zijn. 
