BENJAMIN FRANKLIN. 
201 
Eigenaardig sluit zich hierbij aan Franklin’s houding in zake den 
godsdienst. Evenals alle helderdenkende, praktische menschen, hechtte 
hij het meest aan de uitspraak der zintuigen en aan het gezond 
verstand, het »Common Sense« der Engelschen ; maar had hij tevens 
eerbied en ontzag voor dingen, die er ook nog zijn, doch buiten die 
sfeer liggen moesten. Maar de waarde daarvan moest blijken uit 
den invloed, dien zij op het werkelijke leven hadden. »I never 
doubtedcc, heet het »for instance, the existence of the Deity ; that 
he made the world, and govenrd it by his Providence; that the most 
acceptable service of God was the doing good to mancc. Het laatste 
is de gedachte van lessing in zijn Nathan der Weise. Zonder de 
geestelijkheid met haar dogmatischen toetssteen zou de godsdienst 
een geheel andere plaats innemen in het leven der geestelijk ont- 
wikkelden dan thans het geval is; nu zoovelen de voorkeur geven 
aan een onafhankelijke moraal boven die van de kerken. 
Onderwijl nam franklin ijverig deel aan het geestelijk leven van 
de stad zijner inwoning en voor volksbelangen nam hij meermalen 
de pen op; o.a. om het uitgeven van papieren geld aan te bevelen. 
Hij trok meer en meer de aandacht ook van de leden der Alge- 
meene Vergadering, zoodat aan hem als boekdrukker het drukken 
van deze geldswaarden werd opgedragen. 
Naarmate de zaak begon te bloeien, werd de gedachte aan een huwelijk, 
aan het vestigen van een gezin steeds levendiger bij hem. Reeds vóór zijn 
vertrek naar Engeland had hij trouwbeloften gewisseld met juffr. Read ; 
beiden hadden ze echter weder vergeten. Juffrouw Read was nu reeds 
weduwe, franklin ontmoette haar weder, de oude liefde herleefde 
en het kwam in 1730 tot een huwelijk, franklin schreef later van 
haar : »She proved a good and faithful helpmate, assisted me much 
by attending the shop ; we throve together, and have ever mutually 
endeavor’d to make each other happycc. Hij had in haar een goede 
doch weinig ontwikkelde vrouw gevonden. Een en ander blijkt ook 
uit toon en inhoud der brieven, die de echtgenooten met elkander 
wisselden gedurende den langen tijd, dien franklin later in Engeland 
en Frankrijk doorbracht . 
franklin, nu een gezeten burger van Philadelphia, begon in de stad 
een krachtig sociale werkzaamheid te ontwikkelen. In 1732 begon hij den 
almanak uit te geven, die onder den naam van »Richard Saunders« of 
»Poor Richard’s Almanacc( een verbazenden opgang maakte, die 25 jaren 
lang verscheen en waarvan gedeelten in de meeste Europeesche talen 
overgezet werden. Kernspreuken, als »it is hard for an empty sack to 
stand uprightcc, van zedelijken en socialen aard, praktische raadgevingen 
