BENJAMIN FRANKLIN. 
204 
dige woorden : >As we enjoy great advantages from the inventions 
of others, we should be glad of an opportunity to serve others by any 
invention of ours; and this we should do freely and generously.(( 
Onder de brieven van franklin vinden wij er een, gedateerd 15 
Aug. 1745, die een beschouwing bevat over een verhandeling over 
den bloedsomloop, hem toegezonden door cadwallader colden, waarin 
de theorie wordt ontwikkeld, dat sommige bloedvaten vochten absor- 
beeren, andere daarentegen vloeistoffen door hun wand naar buiten 
persen. Die dubbele functie vindt franklin zeer aannemelijk . Het 
mechanisme evenwel der werking, die colden in verband brengt 
met de richting der kleine vaten, die van de groote uitgaan, onder- 
werpt franklin aan een scherpzinnige kritiek, die hij door proeven 
met glazen buizen, waardoor hij water stroomen laat, op een gezon- 
den experimenteelen grondslag plaatst. Dit is, wij gevoelen het ter- 
stond, de wijsbegeerte van Newton in toepassing gebracht. Het blijkt 
on middellijk, dat franklin is een natuuronderzoeker van de echte 
soort. 
De geest van newton en huygens, de pioniers van het moderne 
natuuronderzoek, zat franklin in merg en bloed. Trouwens hoe kon 
het ook anders. De man met het heldere gezonde verstand, door 
blinkend in al wat hij deed of schreef, die altijd aanraking met de 
werkelijkheid zocht, moest de methode huldigen, die op natuur- 
wetenschappelijk gebied de zintuigelijke waarneming de eenige ken- 
bron, en de logica van het gewone menschenverstand de eenige ver- 
tolker der waarheid achtte. Die geest openbaarde zich bij hem reeds 
vroeg in een kritiek van geschriften, met newton’s wijsbegeerte 
in strijd. Zoo bespreekt franklin in een brief aan thomas hopkin- 
son van 1747 een werk van baxter getiteld : »An Inquiry into the Nature 
of the human Soul, wherein its lm materiality is evinced. « De schrijver 
schreef aan de stof een »vis inertiae«, een traagheid, toe in den 
zin van een weerstand tegen elke verandering. Daarom moest er een 
actieve kracht, een onstoffelijk wezen of ziel in huizen, die de waar- 
genomen veranderingen teweegbracht. De fouten, die de schrijver 
maakte, waar hij handelde over de betrekking tusschen kracht, massa 
en versnelling, wees franklin met kennis van zaken aan ; boven 
alles echter hield hij baxter de causae verae van newton voor. 
»What, then, does vis inertiae do in this case? and what other 
effect could we expect if there were no such thing « i ? Gebruik oor- 
zaken, als werkelijk bestaande erkend, ter verklaring der verschijn- 
selen; werk niet met »phantom’s. t Wij worden als Newtoniaansche 
wijsgeeren geboren en van de jeugd af in dien geest geschoold ; in 
