BENJAMIN FRANKLIN. 
233 
taining the most profound veneration For the memory of the illus- 
trious beniamjn FRANKLIN, And desirous of reminding succeeding 
generations that he was born in Boston, A. D. MDCCVI, erected 
this Obelisk over the grave of his parents. MDCCCXXVII. 
Nu het leven en werken van benjamin franklin aan ons oog is 
voorbijgegaan, willen wij op de beteekenis en de persoonlijkheid van 
dien man nog eens het volle licht laten vallen. Wij, die zooveel later 
leven, kennen hem beter dan mirabeau en zijn tijdgenooten; de afstand, 
die ons van hem scheidt, heeft hartstocht en partijdigheid te niet 
gedaan; wij leven met hem slechts in de verbeelding mede. De do- 
cumenten, die wij bezitten, maken dat gemakkelijk. franklin’s leven 
ligt voor ons als een opengeslagen boek, nu door de zorgen van bi- 
gelow meer dan duizend brieven van zijn hand, naar tijdsorde ge- 
rangschikt, voor ons ter lezing liggen ; brieven, onder allerlei 
omstandigheden geschreven, waarin de intiemste gedachten geopen- 
baard zijn. Ook uit een wetenschappelijk oogpunt zijn deze brieven 
nog belangwekkend, als is de theoretische in houd er van verouderd. 
Wie het wetenschappelijk onderzoek, door Galile'ï, Newton en Huy- 
gens ingewijd, dat de natuurwetenschap heeft groot gemaakt, door 
de toepassing zelf wil leeren kennen in haar eenvoudigsten vorm, 
hij leze franklin’s brieven. Zij zijn uitnemend geschikt ook voor 
leeken in de natuurwetenschap, die afgeschrikt worden door wis- 
kundige beschouwingen. Bij franklin geen logica in cijfers en tee- 
kens, maar in woorden. En toch gaat zij diep en is van de echte 
soort. Het is dat logisch verwerken van het materiaal der waarne- 
ming; het losmaken van het verschijnsel uit zijn natuurlijke omge- 
ving en het overbrengen er van in een kunstmatige — het experi- 
menteeren — het denkend vooruitloopen op de verschijnselen, ze door 
gedachtenconstructies synthetisch samenstellend, altijd in de nauw- 
ste aanraking met de verifieerende en controleerende werkelijkheid. 
Kern gezond is die geestelijke werkzaamheid. Wij zijn met Frank- 
lin op de hoogte, een frissche bergwind waait ons tegen. Welkeen 
heilzame lectuur zouden die brieven zijn voor de jongelieden, die in 
onze dagen in het mystieke Hegeliaansche begrippenspel het laatste 
woord der wijsheid zien, die voor de speculatieve logica de gewone 
als minderwaardig leeren verachten. 
franklin had een hartgrondigen af keer van mystiek. Zijn eenige 
wetenschappelijke kenbron was de ervaring. Toen de bekende mesmer 
te Parijs optrad als de profeet van het zoogenaamde dierlijke magne- 
tisme, dat ziekten zou genezen, behoorde franklin met lavoisier en 
eenige andere leden der Académie Frangaise tot de Commissie van 
