234 
BENJAMIN FRANKLTN. 
onderzoek, in 1784 door den koning benoemd. Daar leerde hij het 
mysticisme van nabij kennen. Het had geen vat op hem. Hij schreef 
aan de la condamine, die zijn oordeel over de zaak wilde weten : 
»As to the animal magnetism so much talked of, I must doubt its 
existence till I can see or feel some effect of it. None of the cures 
said to be performed by it have fallen under my observation«. Er 
zijn echter zoovelen, die zich altijd ziek gevoelen, die altijd dokters 
en medicijnen behoeven, zij worden misschien genezen »by onlythe 
physician’s finger, or an iron rod pointing at them«, m.a.w. voor 
ingebeelde kwalen zijn zulke geneesmiddelen niet ondoelmatig. Zie- 
daar franklin weder geheel. Altijd het gezonde verstand aan ’t woord. 
Altijd direct op het doel afgaande. Zoo was ook zijn stijl en zijn 
spreken in het openbaar, helder doch zonder versiering. Ironie en 
humor waren hem niet vreemd ; de waarheid der opmerkingen, de 
logische uiteenzetting, het juiste woord, op de juiste plaats gebruikt, 
dwongen lezers en hoorders tot luisteren. Daarin school zijn kracht. 
Een auteur of een redenaar in den gewonen zin van het woord was 
hij niet. Het verstand won het bij hem van de verbeelding. 
Toch was hij geen positivist in dien zin, dat hij met de kennis lo- 
gisch afgeleid uit de gegevens der ervaring, alles afgedaan rekende. Als 
wetenschappelijk man was zijn eenige kenbron de ervaring, maar als 
mensch in ruimer zin meende hij iets te weten van het absolute; 
niet door een speculatieve logica, maar door het godsdienstig geloof. 
Hij nam het aan zonder te vragen naar den grond, waarop het steunde 
en het was voor hem een kracht en een troost onder moeilijke om- 
standigheden des levens. Zijn wetenschap, die alleen het betrekkelijke 
betrof, had er niets mede te maken. In de uitgaaf van bigelow t komt 
een uitvoerige geloofsbelijdenis voor, die franklin op zijn 32ste jaar 
schreef. »I believe there is one Supreme most perfect Beinga, zoo vangt 
hij aan. En dan verwijlt hij met zijn verbeelding in de hemelruimte 
met zijn tallooze zonnestelsels, om met het oog op de kleine aarde, die 
hij bewoont, tot de bekentenis te komen: ï>and myselflessthannothing 
and of no sort of Consequencecc. Verder heet het »Sinceitis impossible 
for me to have any positive clear idea of that which is infinite and in- 
comprehensible» en »But since there is in all Men something like a 
natural principle which enclines them to Devotion, on the Worship of 
some unseen Power.cc Met dat geloof heeft hij geleefd en is hij gestorven. 
En toch was hij geen geestdrijver. Het »dwing ze, om in te gaan «, 
dat zooveel ellende en lijden over de wereld gebracht heeft, was hem 
een gruwel. Daarvoor was zijn geest te ruim en zijn sympathie voor 
de menschen te groot. Had het een oogenblik in hem post kunnen 
