IETS OVER HOOIBROEI. 
327 
bij krachtiger werking treedt verkoling op. F. Cohn mat den warm- 
tegraad in een grooten met vochtig hooi gevulden pot, welke in een 
mand met watten geplaatst was, en vond temperaturen tot 71°. 
Reeds eenige jaren vroeger had Berthelot (Compt. rend., 1894) 
een dergelijke beschouwing gegeven : de aanvankelijk door gisting 
veroorzaakte stijging der temperatuur kan voortduren, zooals men 
met een thermometer kan aantoonen. Dat er tevens luchtzuurstof 
wordt verbruikt, is eveneens gemakkelijk te constateeren. Deze oxydatie 
is een zuiver chemisch -proces , en wordt van lieverlede krachtiger, 
naarmate de temperatuur hooger wordt. Er ontstaan empyreumatische 
stoffen, en eindelijk wordt de ontbrandingstemperatuur bereikt. 
Dat hooibroei een zuiver chemisch proces is, wordt in den jongsten 
tijd opnieuw beweerd door de h.h. Boekhout en Ott de Vries, die 
in twee broeiende hooibergen te Hoorn temperaturen waarnamen 
van 85° en 96°; de waarneming had plaats door middel van een 
maximumthermometer, welke in een vooraf ingeboorde ijzeren buis 
werd geschoven. Van beide hoopen werd het hooi uitgespreid, omdat 
de eigenaars voor brandgevaar vreesden. Het is met het oog op den 
lioogen warmtegraad, dat deze onderzoekers het broeiproces onmoge- 
lijk aan mikroorganismen kunnen toeschrijven. 
Wel is waar zouden de sporen van sommige bakteriën kunnen 
blijven bestaan, — ik vind dat die van de hooibacil, Bacillus subtilis, 
zelfs een kwartier in water kunnen worden gekookt zonder aan le vens- 
en kiemkracht te verliezen, — maar deze sporen zouden dan zeer 
zeker in een latenten toestand van leven moeten verkeeren. Indien 
mikro-organismen inderdaad een rol spelen, dan moet dit in het begin 
plaats hebben en dan zou het alleen hierdoor zijn, dat ze een ge- 
makkelijke oxydeerbaarheid van hooibestanddeelen in het leven roepen. 
En dan moet vervolgens de ingesloten luchtzuurstof oxydatie en dus 
verhitting veroorzaken. 
Nu bleek het gas in beide hooibergen te zijn samengesteld uit 
7.0 pCt. kooldioxyde; 12,4 pCt. zuurstof en 80.6 pCt. stikstof. De 
oorspronkelijke dampkringslucht had dus zuurstof verloren en wel 
20.8 — 12.4 = 8.4 pCt., dat is meer dan noodig was voor de vorming 
van het kooldioxyde, want laatstgenoemd gas (7.0 pCt.) heeft hetzelfde 
volumen als de voor zijn vorming verbruikte zuurstof. Maar de, ook 
met lakmoespapier waar te nemen, zure dampen bestaan uit mieren- 
zuur, dat een hooger gehalte aan zuurstof bevat dan de organische 
stoffen, waaruit het bij oxydatie kan ontstaan; en zoo zou het ge- 
noemde tekort aan zuurstof kunnen worden verklaard. Wat aangaat 
de samenstelling van gras en hooi, het eerste bevat 22—30 pCt., het 
