IN HET LEVEN DER PLANT. 
373 
dat er weinig zuurstof kan toetreden; de lucht toch wordt door de 
gassen, die door de rotting zelf ontstaan, grootendeels verdrongen. 
Slechts een klein gedeelte van de stikstof, die door de planten als 
eiwit is vastgelegd, komt na den dood van de plant dadelijk weer 
vrij. ’t Meeste eiwit toch wordt door de dieren opgenomen en een 
luider deel blijft, doordat het als reservevoedsel in het zaad is gegaan, 
in de levende planten. Afgestorven plantendeelen, als dorre bladeren, 
zijn stikstofarm en celluloserijk ; ze vergaan langzaam en vormen 
den humus. In den humus is wel stikstof, maar deze is zeer moeilijk 
oplosbaar, zoodat hoogere planten ze niet kunnen bemachtigen. 
Een huminezuur, waarvan de droogsubstantie 4.92 pCt. asch, 
51.56 pCt. koolstof en 3.22 pCt. stikstof bevatte, kon voor 30 ver- 
schillende bodembacteriën wel als stikstofbron dienen, indien tevens 
rietsuiker aanwezig was, maar niet als koolstofbron. Met chemische 
oplossingsmiddelen kan men geen andere bruikbare voedingsstoffen 
uit den humus trekken. Toch kunnen fungi, door de enzymen die ze 
afscheiden, nog voedsel uit den humus halen. 
De eiwitstikstof, die door de dieren is opgenomen, komt gedeelte- 
lijk met de excrementen en de urine weer vrij en gedeeltelijk naden 
dood door rotting. In het darmkanaal begint de darminhoud reeds 
te rotten, voornamelijk in het midden; de darmwand toch is bezet 
met Bacterium coli, die uit de suiker van den darminhoud zuren 
maakt en deze zuren gaan de rottende werking van Bacillus vulgaris 
en Bacillus putrificus tegen. Sterft een dier, dan dringen de rottings- 
bacteriën van uit de darmen naar alle zijden in ’t weefsel en de rotting 
begint van binnen uit, ook, doordat de eigenlijke rottingsbacteriën 
weinig zuurstof kunnen verdragen. 
Van de urine wordt het ureum en het urinezuur omgezet door 
de urobacteriën, als Urobacillus Pasteuriï. Urococcus ureae, in kool- 
zure ammoniak. Ureum neemt dan evenals bij enzymwerkingen water 
op, De Urobacteriën veroorzaken deze omzetting waarschijnlijk ook 
door een enzym, de urase. Beyerinck toch vond, dat ureum, waarin 
de bacteriën door chloroform gedood waren, ook nog werd omgezet. 
Van ureum alleen kunnen de bacteriën niet leven; zij moeten er 
naast een koolstofbron hebben. 
In den bodem wordl de urine ook omgezet tot ammoniak ; maar 
de werking der urobacteriën strekt zich niet verder dan V a M. in de 
diepte uit. Toch komt langs dezen weg veel stikstof weer voor de 
planten beschikbaar. Een stad als Amsterdam zou per dag uit de 
urine 4600 K.G. stikstof kunnen geven. 
Door al deze werkingen van lagere organismen komt de stikstof 
24 
