380 
DE RÓL DER STIKSTOF 
bacteriën, clan buigen de wortelharen zich op dezelfde wijze als bij 
infectie door bacteriën uit een reinkuituur. De bacteriën scheiden 
dus ook een stof af, die op de wortelharen inwerkt. 
In een wortelhaar vermenigvuldigen de bacteriën zich door de 
voedingsstoffen, die de plant hun biedt sterk tot een kolonie, die 
zich terstond door een stevig, doorschijnend vlies omgeeft, dat slechts op- 
lost in sterk zwavelzuur. De plant vertoont dan een toestand van zwakte 
en blijft tijdelijk in groei achter bij andere, niet geïnfecteerde planten. 
De bacteriënkolonie groeit als een zak naar de epidermiscel, waar- 
van het haar uitgaat, boort hier door den wand en komt dan in de 
buitenste schorscel. Hier gaat de buis zich vertakken en verspreidt 
zich in de oppervlakkige lagen van de wortelschors. Onder invloed 
dezer bacteriënbuizen gaan 4 tot 5 der meest centraal gelegen lagen 
van de schors zich deelen, het knolletje ontstaat, en wordt door dee- 
ling steeds grooter, zoodat het aan de oppervlakte van den wortel 
zichtbaar wordt. Vermoedelijk werkt een afscheidingsproduct van de 
bacteriën, dat door de buis diffundeert, op die schorscellen en brengt 
ze tot deeling. Op dezelfde wijze ontstaan plantengallen door den prik- 
kel van de door het insect afgescheiden stoffen. De bacteriënbuizen 
kunnen, volgens Prazmowski, niet door de verkurkte celwanden van de 
grenslaag tusschen schors en centralen vaatbundel en bereiken dus de 
laag, van waaruit de zijworteltjes aangelegd worden, ’tz.g. pericam- 
bium, niet. De wortelknolletjes ontslaan dus volgens hem op wille- 
keurige plaatsen. 
Beyerinck meent, dat de bacteriënbuizen, die van cel tot cel gaan 
door de fijne poriën in de wanden, ’t pericambium wel bereiken en 
dat het knolletje van hieruit ontstaat. Hij vat de knolletjes dus op als 
een bundel zij wortels, De buitenste lagen van het knolletje worden 
beschuttend weefsel, kurk ; daarbinnen ontstaan eenige lagen gevuld 
met zetmeel, als een scherpe weefselzone en nog meer naar binnen 
het belangrijkste, het centrale parenchym met intercellulaire ruimten. 
In deze verruimde cellen van het knolletje krijgen de binnengedron- 
gen bacteriënbuizen blaasvormige aanz wellingen, doordat de bacteriën 
zich plaatselijk zeer sterk gaan vermenigvuldigen, zoo zelfs, dat de 
buis wand springt en de bacteriën vrij worden, waardoor die cellen 
zich opvullen met bacteriën. De lucht stroomt door de intercellulaire 
ruimten rondom de bacteriënrijke cellen, zoodat de bacteriën gemak- 
kelijk stikstof kunnen opnemen. 
De vrijgeworden bacteriën ondergaan nu echter veranderingen, 
worden van staafjes tot onregelmatige vormen, als sterren, Y-vormen, 
enz., de zoogenaamde bacteroïden. De inhoud der cellen van dit 
